Overgang & Hart- en Vaatgezondheid

De overgang is een levensfase die vaak geassocieerd wordt met opvliegers en slaapproblemen. Maar er speelt ook een stillere, en potentieel veel ingrijpendere verandering: de impact op je hart- en vaatgezondheid. Vóór de menopauze hebben vrouwen over het algemeen een lager risico op hart- en vaatziekten dan mannen van dezelfde leeftijd. Dat beschermende voordeel verdwijnt grotendeels na de overgang.

Hart- en vaatziekten zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in Nederland — 1 op de 5 vrouwen overlijdt eraan. Proactief handelen in de overgangsjaren is dan ook geen luxe, maar een investering in je langetermijngezondheid.

Waarom oestrogeen zo belangrijk is voor je hart

Oestrogeen beschermt het hart op meerdere manieren:

• Het houdt de binnenwand van bloedvaten soepel en elastisch, wat een gezonde doorbloeding bevordert
• Het verhoogt het "goede" HDL-cholesterol en verlaagt het "slechte" LDL-cholesterol
• Het heeft een ontstekingsremmende werking op de vaatwand
• Het ondersteunt de insulinegevoeligheid en de regulatie van de bloeddruk

Wanneer de oestrogeenspiegel tijdens de overgang daalt, valt al deze bescherming weg. Bloedvaten worden stijver, bloeddruk kan stijgen, en de cholesterolverhouding verschuift in ongunstige richting. Triglyceriden kunnen toenemen. Onderzoek onder meer dan 300.000 vrouwen bevestigt een sterke correlatie tussen vroege menopauze en een verhoogd risico op hartproblemen.

Progesteron speelt ook een rol: het heeft een kalmerend effect en draagt bij aan slaapkwaliteit. Een daling veroorzaakt slaapproblemen en verhoogde cortisolproductie — en chronische stress belast het hart extra.

Hart- en vaatziekten bij vrouwen: andere symptomen dan bij mannen

Het vrouwenhart reageert anders op ziekteprocessen. Vrouwen ervaren vaker atypische symptomen bij een hartinfarct: extreme vermoeidheid, kortademigheid, duizeligheid, misselijkheid of pijn in de rug, nek of kaak — in plaats van de klassieke drukkende pijn op de borst. Dit leidt tot vertraagde diagnose en behandeling.

Twee aandoeningen komen specifiek vaker bij vrouwen voor:

• Microvasculaire dysfunctie (INOCA/ANOCA): de kleinste bloedvaatjes rondom het hart functioneren niet goed, wat pijn op de borst veroorzaakt zonder zichtbare vernauwingen in de grote kransslagaders
• Spontane coronaire arterie dissectie (SCAD): een scheur in de wand van een kransslagader, die vaker rondom de overgang optreedt

De uitdaging is dat veel symptomen overlappen met overgangsklachten. Hartkloppingen, duizeligheid en een benauwd gevoel kunnen worden toegeschreven aan opvliegers. Wees alert en zoek medisch advies bij aanhoudende of verontrustende klachten.

BHRT en hart- en vaatgezondheid: het goede nieuws

Hier is iets dat veel vrouwen niet weten: goed begeleid BHRT dat tijdig gestart wordt, kan het hart beschermen — niet alleen klachten verlichten.

Het zogeheten timing hypothesis is inmiddels goed onderbouwd: vrouwen die binnen tien jaar na de menopauze — of vóór de leeftijd van 60 — starten met hormoontherapie, ervaren een neutraal tot beschermend effect op de cardiovasculaire gezondheid. Dit staat in scherp contrast met de bevindingen uit de oude WHI-studie, waar vrouwen gemiddeld 63 jaar oud waren en meer dan tien jaar na de menopauze pas begonnen.

Specifiek voor het hart:

• Transdermaal oestradiol houdt bloedvaten soepeler en beïnvloedt cholesterol gunstig
• Transdermale toediening verhoogt het tromboserisico niet — in tegenstelling tot orale oestrogenen
• Bio-identiek progesteron heeft geen negatieve invloed op het cardiovasculaire risicoprofiel, in tegenstelling tot bepaalde synthetische progestagenen
• Een grote Britse cohortstudie (>13.000 vrouwen) toonde aan dat transdermaal oestradiol gecombineerd met oraal progesteron niet gepaard ging met een verhoogd tromboserisico

Bij Menovia gebruiken we uitsluitend transdermaal oestradiol en bio-identiek progesteron — precies omdat dit het gunstigste profiel heeft voor hart- en vaatgezondheid. Meer over onze aanpak.

Leefstijl: het krachtigste aanvullende instrument

Voeding: een mediterraan patroon — rijk aan groenten, fruit, volle granen, peulvruchten, noten, olijfolie en vette vis — is bewezen effectief voor bloeddruk- en cholesterolverlaging en heeft ontstekingsremmende werking. Beperk bewerkte voedingsmiddelen, rood vlees, suiker en zout.

Beweging: een combinatie van cardiotraining (wandelen, fietsen, zwemmen) en krachttraining is ideaal. Cardio versterkt het hart en verbetert de bloedsomloop; krachttraining beschermt spiermassa en botdichtheid. Streef naar 150 minuten matig-intensieve beweging per week.

Slaap en stressmanagement: chronische stress en slechte slaap zijn funest voor het hart. Mindfulness, yoga, meditatie en beweging in de natuur verlagen stresshormonen en verbeteren de hartslagvariabiliteit.

Gewicht en vetverdeling: tijdens de overgang slaat vet zich meer op rond de buik. Dit buikvet is metabool actief en verhoogt het risico op hartziekten, hypertensie en diabetes type 2. BHRT ondersteunt een gezondere vetverdeling — een bijkomend voordeel naast de directe cardiovasculaire bescherming.

Medische monitoring: wat moet je laten controleren?

• Bloeddruk — jaarlijks, vaker bij verhoogde waarden
• Lipidenprofiel (cholesterol, triglyceriden, HDL/LDL) — bij start BHRT en periodiek daarna
• Bloedsuiker / nuchter glucose — zeker bij gewichtstoename of familiegeschiedenis van diabetes
• BMI en buikomvang

Vroeg in de overgang starten met monitoren — en zo nodig met BHRT — geeft de meeste bescherming. Wacht niet op klachten. Het hart geeft vaak pas alarm als de schade al gedaan is.