Rode klaver voor de overgang: werkt het echt

Rode klaver wordt vaak aangeprezen als natuurlijk middel tegen opvliegers, maar het bewijs is zwak en gemengd. De grote Cochrane-review naar fyto-oestrogenen vond geen overtuigend, consistent bewijs dat rode klaver opvliegers en nachtzweten vermindert vergeleken met een placebo. Een deel van de vrouwen ervaart milde verlichting, maar rode klaver is geen bewezen behandeling en geen vervanging voor een aanpak met sterkere onderbouwing.

Kort samengevat

• Rode klaver (Trifolium pratense) bevat isoflavonen, plantstoffen die qua bouw lijken op oestrogeen. Het mechanisme is plausibel, maar plausibel is iets anders dan bewezen.
• De Cochrane-review naar fyto-oestrogenen vond geen consistent voordeel van rode klaver boven placebo bij opvliegers.
• Het placebo-effect is bij overgangsklachten groot: in de review nam het aantal opvliegers in de placebogroep uiteenlopend af, van 1 tot 59 procent.
• Vanwege de oestrogene werking is voorzichtigheid geboden bij oestrogeengevoelige aandoeningen, zoals borstkanker in de voorgeschiedenis. Overleg dan altijd eerst met je arts.
• Bio-identieke hormonen, voorgeschreven door een BIG-geregistreerde arts, hebben het sterkste bewijs bij opvliegers. Rode klaver is hooguit een aanvulling, geen kern.

Wat is rode klaver en hoe zou het werken?

Rode klaver is een plant waarvan de bloem isoflavonen bevat, met name biochanine A en formononetine. Isoflavonen zijn fyto-oestrogenen: stoffen uit planten die qua structuur lijken op het lichaamseigen oestrogeen. In het lichaam worden ze omgezet in verbindingen die zwak kunnen binden aan oestrogeenreceptoren.

Dat werkingsmechanisme is de reden dat rode klaver bij opvliegers wordt geprobeerd. Als de oestrogeenspiegel in de overgang daalt, is de gedachte dat een plantstof met een zwak oestrogeen-achtig effect een deel van dat verlies opvangt. Volgens het Amerikaanse NCCIH is die theorie aannemelijk, maar leidt ze in onderzoek niet tot een betrouwbaar resultaat.

Belangrijk om te weten: dezelfde oestrogene werking die het middel interessant maakt, is ook precies de reden dat het niet vrijblijvend is bij oestrogeengevoelige aandoeningen. Meer daarover verderop.

Werkt rode klaver echt tegen opvliegers?

Het eerlijke antwoord: het bewijs is zwak en niet consistent. De Cochrane-review uit 2013 (Lethaby en collega's) bundelde meerdere gerandomiseerde studies naar fyto-oestrogenen. De conclusie was dat er geen overtuigend bewijs is dat supplementen opvliegers of nachtzweten in frequentie of ernst verminderen.

Specifiek voor rode klaver werden vijf studies met een gestandaardiseerd extract samengevoegd. Tussen rode klaver en placebo was er geen statistisch significant verschil in het aantal opvliegers per dag. Ook het NCCIH concludeert dat de studies inconsistente uitkomsten geven en dat een deel ervan een hoog risico op vertekening had.

Wat wel opvalt, is hoe sterk het placebo-effect is. In de review liep de afname van opvliegers in de placebogroep uiteen van 1 tot 59 procent. Dat maakt het voor een individu lastig om echt effect te onderscheiden van verwachting. Daarom is een eerlijke, objectieve registratie zinvol als je het toch wilt proberen: houd een tijd lang bij hoe vaak en hoe hevig je klachten zijn, en geef het minimaal acht tot twaalf weken, want isoflavonen werken geleidelijk en niet acuut.

Let ook op het verschil tussen vormen. In studies gebruikt men een gestandaardiseerd extract met een bekende hoeveelheid isoflavonen. Losse rode-klaverthee bevat geen gemeten, vergelijkbare concentratie en is daarom niet te vergelijken met onderzoeksresultaten. Zie ook ons overzicht van supplementen tegen opvliegers.

Voor wie is voorzichtigheid geboden?

Rode klaver lijkt bij kortdurend gebruik goed verdragen te worden, maar de oestrogene werking vraagt om nuance. Het NCCIH wijst erop dat fyto-oestrogenen mogelijk niet geschikt zijn voor vrouwen die geen oestrogeen zouden mogen gebruiken. De langetermijnveiligheid is onvoldoende onderzocht.

• Borstkanker of andere hormoongevoelige aandoening in de voorgeschiedenis: gebruik rode klaver niet zonder overleg met je behandelend arts. Het oestrogene mechanisme maakt dit een categorie waar voorzichtigheid boven experimenteren gaat.
• Gebruik van medicatie die de hormoonhuishouding beïnvloedt: stem gebruik altijd af met je arts. Ook bij bloedverdunners is overleg verstandig vanwege mogelijke interacties.
• Zwangerschap of borstvoeding: rode klaver wordt in deze situaties afgeraden.

De meest gemelde bijwerkingen zijn mild, zoals maagklachten of misselijkheid. Die treden vaker op bij hogere doseringen en kunnen afnemen door het supplement bij een maaltijd te nemen. Klachten die overlappen met bijvoorbeeld de schildklier verdienen een eigen beoordeling; lees daarvoor de rol van de schildklier tijdens de overgang.

Twijfel je of een los supplement genoeg is voor jouw klachten? De overgang heeft vaak meer lagen dan één plantstof kan raken, en een bredere kijk kan helpen bij het maken van een keuze. Download de gratis gids →

Rode klaver of bio-identieke hormonen?

Als je klachten je dagelijks leven raken, is de vergelijking eerlijk relevant. Rode klaver laat in de meeste gerandomiseerde studies geen consistent voordeel boven placebo zien. Bio-identieke hormonen, voorgeschreven na een goede intake en bloedonderzoek, grijpen wel direct aan op de hormoonhuishouding en hebben bij opvliegers de sterkste onderbouwing.

Bij Menovia zien wij bio-identieke hormonen dan ook als de kern van de behandeling wanneer die geïndiceerd is, met leefstijl als waardevolle aanvulling. Een supplement als rode klaver kan hooguit een lichte aanvulling zijn, geen vervanging. Wil je weten waar je op moet letten bij die keuze, lees dan bio-identieke hormonen kopen: waar moet je op letten.

Maakt rode klaver na een eerlijke proefperiode geen meetbaar verschil, dan is de volgende logische stap geen tweede kruidensupplement, maar een gesprek over een aanpak die past bij jouw bloedwaarden. Zie hormoontherapie overgangskliniek: waar moet je op letten voor de vragen die je een kliniek kunt stellen.

Wanneer naar de (huis)arts?

Overgangsklachten zijn vaak goed te begeleiden, maar sommige signalen verdienen medische beoordeling. Neem contact op met je huisarts of een arts als:

• je klachten je dagelijks functioneren, werk of slaap flink verstoren;
• je borstkanker of een andere hormoongevoelige aandoening in je voorgeschiedenis hebt en over supplementen of hormonen nadenkt;
• je medicatie gebruikt en een supplement wilt toevoegen, vanwege mogelijke interacties;
• je onverwacht bloedverlies hebt, aanhoudende hartkloppingen of andere klachten die niet vanzelf overgaan;
• je twijfelt of jouw klachten wel bij de overgang horen en een breder beeld via bloedonderzoek wilt.

Veelgestelde vragen

Werkt rode klaver echt tegen opvliegers? Het bewijs is zwak en niet consistent. De Cochrane-review vond geen significant verschil tussen rode klaver en placebo in het aantal opvliegers. Een deel van de vrouwen ervaart milde verlichting, maar dat is in gerandomiseerd onderzoek niet betrouwbaar aangetoond.

Hoe lang duurt het voordat je effect kunt beoordelen? Reken op minimaal acht tot twaalf weken. Isoflavonen werken geleidelijk en niet acuut zoals een pijnstiller. Een klachtendagboek helpt om echt effect van verwachting te onderscheiden.

Is er een verschil tussen rode-klaverthee en een supplement? Ja. Studies gebruiken een gestandaardiseerd extract met een bekende hoeveelheid isoflavonen. Losse thee bevat geen gemeten, vergelijkbare concentratie en is daarom niet te vergelijken met de onderzochte producten.

Kan ik rode klaver gebruiken bij borstkanker in de voorgeschiedenis? Niet zonder overleg met je behandelend arts. Vanwege de oestrogene werking van isoflavonen is dit een aandachtspunt bij hormoongevoelige aandoeningen en bij bijbehorende medicatie.

Is rode klaver beter dan bio-identieke hormonen? Nee. Bio-identieke hormonen onder begeleiding van een arts hebben bij opvliegers de sterkste onderbouwing, terwijl rode klaver in de meeste studies geen consistent voordeel boven placebo laat zien. Rode klaver kan hooguit een aanvulling zijn.

Wordt rode klaver vergoed door de zorgverzekering? Nee, voedingssupplementen zoals rode klaver vallen niet onder de vergoeding. Of een consult (deels) wordt vergoed, hangt af van je aanvullende verzekering; check daarvoor je eigen polis.

Bronnen

• Lethaby A, Marjoribanks J, Kronenberg F, Roberts H, Eden J, Brown J. Phytoestrogens for menopausal vasomotor symptoms. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013. cochrane.org
• National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Red Clover: Usefulness and Safety. nccih.nih.gov

Deze informatie is bedoeld als educatieve informatiebron en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Bij klachten of vragen over je persoonlijke situatie raden wij je aan een arts te raadplegen.