Wanneer Hormoontherapie in De Overgang Zinvol Kan Zijn Voor Gewrichtsklachten

Terug in je kracht: gewrichtspijn in de overgang begrijpen

Gewrichtspijn tijdens de overgang kan je het gevoel geven dat je lichaam je ineens in de steek laat. Rond je 45e tot 60e kun je wakker worden met stijve knieën, pijnlijke vingers of een zeurende rug, alsof je van de ene op de andere dag “oud” bent geworden. Vooral ’s ochtends, bij kou, regen en vochtige herfstdagen kunnen je gewrichten extra opspelen. Dat voelt niet alleen lichamelijk zwaar, maar kan ook mentaal aan je knagen.

Vaak komen die gewrichtsklachten niet alleen. Je merkt misschien ook slechtere slaap, opvliegers, hartkloppingen of stemmingswisselingen. Samen kan dit flink inwerken op je werk, sport en sociale leven. Naar een feestje gaan of een stuk wandelen in het bos rond november, als het nat en guur is, kan dan ineens een heel project worden.

Uit position statements van organisaties zoals de North American Menopause Society (NAMS) blijken dat dalend oestrogeen kan bijdragen aan veranderingen in kraakbeen, spieren en hoe je hersenen pijn waarnemen (NAMS 2022 Position Statement). Hormonen staan dus niet los van je gewrichten. Wij bij Menovia zien gewrichtsklachten daarom niet als “hoort er nou eenmaal bij”, maar als een mogelijk signaal dat je lichaam om herkalibratie vraagt. Met goede diagnostiek en een integraal plan kun jij daar zelf meer regie op krijgen.

Wat er in je lichaam gebeurt: hormonen, kraakbeen en pijn

In gewrichten, spieren en pezen zitten oestrogeenreceptoren. Dat betekent dat deze weefsels luisteren naar hormoonsignalen. Als je oestrogeenspiegel daalt rond de overgang, kan dat bijdragen aan meer ontstekingsactiviteit en mogelijk snellere slijtage. Observationele studies, samengevat in The Lancet Diabetes & Endocrinology, beschrijven dit verband, al blijft het een deel van een grotere puzzel (The Lancet Diabetes & Endocrinology, 2019 review over menopauze en musculoskeletale gezondheid).

Onderzoekers zien ook een duidelijke link tussen overgang en beginnende artrose. In het tijdschrift Osteoarthritis and Cartilage wordt beschreven dat artrose vaker start of verergert na de menopauze, terwijl andere factoren, zoals gewicht en belasting, gelijk kunnen blijven (Osteoarthritis and Cartilage, 2020; cohortstudies bij vrouwen rond de menopauze). Dat betekent niet dat oestrogeen “de oorzaak” is, maar wel dat er een verband lijkt te zijn.

Naast oestrogeen spelen ook progesteron en testosteron een rol. Ze zijn belangrijk voor:

• Behoud van spiermassa  
• Spierherstel na belasting  
• Kracht en stabiliteit rondom het gewricht  
• Energie en motivatie om te bewegen  

[TE VERIFIËREN DOOR FREEHA: specifieke bronnen over de rol van progesteron en testosteron in spierfunctie bij vrouwen in de overgang.] 

Als je spiermassa afneemt, krijgen je gewrichten meer klappen te verwerken. Dat kan pijn versterken. Daarbij komen vaak nog slechte slaap, hogere stress, minder beweging en soms gewichtstoename. Dat alles samen maakt gewrichtsklachten in de overgang multifactorieel. Hormoontherapie kan dan bij een deel van de vrouwen een onderdeel van de aanpak zijn, maar is vrijwel nooit het hele antwoord. Leefstijl, gerichte oefentherapie en soms supplementen horen daar in onze ervaring óók direct bij, als één geïntegreerd plan.

Wanneer hormoontherapie tijdens de overgang zinvol kan zijn

Hormoontherapie tijdens de overgang kan bij een deel van de vrouwen gewrichtsklachten verminderen, vooral als die klachten samengaan met andere duidelijke overgangssignalen. NAMS beschrijft dat hormoontherapie vooral wordt overwogen als:

• Je in de peri- of postmenopauze zit  
• Je ook last hebt van opvliegers, nachtelijk zweten of slaapproblemen  
• Er geen absolute contra-indicaties zijn, zoals bepaalde vormen van borstkanker of een doorgemaakte trombose  

Transdermaal toegediend, bio-identiek oestrogeen (bijvoorbeeld via pleister of gel) in lage tot matige doses hangt in sommige studies samen met lagere gewrichtspijnscores (o.a. WHI-subanalyses, JAMA 2003, 2005). Subanalyses van de Women’s Health Initiative (WHI), gepubliceerd in JAMA, laten zien dat vooral vrouwen met vroege en uitgesproken klachten soms verlichting ervaren. De gemiddelde effecten op gewrichtspijn in deze analyses zijn mild tot matig, niet spectaculair (JAMA, WHI estrogen-alone en estrogen-plus-progestin subanalyses).

Belangrijk om te weten: onderliggende artrose verdwijnt naar de huidige stand van de wetenschap niet door hormoontherapie. Wat hormoontherapie wél kan doen, is bij een deel van de vrouwen de pijndrempel verhogen en ontstekingsprocessen gunstig beïnvloeden, via effecten op oestrogeenreceptoren in gewrichts- en zenuwweefsel (NAMS 2022; reviewartikelen in Osteoarthritis and Cartilage). Dat kan je ruimte geven om beter te slapen, meer te bewegen en spierkracht op te bouwen. Oefentherapie, spieropbouw en gewichtsmanagement blijven daarbij onmisbaar onderdelen van het totale plan.

Advies: hormoontherapie tijdens de overgang alleen inzetten als onderdeel van een geïntegreerd plan (met tegelijkertijd aandacht voor beweging, slaap, voeding en eventuele supplementen) en altijd na een individuele risico-batenanalyse met een BIG-geregistreerde arts, zoals ook aanbevolen door NAMS en EMAS. Daarbij wordt ook je cardiovasculaire en tromboserisico expliciet besproken.

Hoe wij bij Menovia naar jouw gewrichtsklachten kijken

Wij bij Menovia starten niet met een recept, maar met een gesprek. In een uitgebreide intake bespreken we:

• Je klachtenpatroon en dagelijkse belasting  
• Medische voorgeschiedenis en familieanamnese  
• Gebruik van medicatie en supplementen  
• Impact op werk, sport, relaties en stemming  

Bloedonderzoek kan helpen om patronen te zien. We kijken dan vaak naar hormoonspiegels (FSH, LH, oestradiol), ontstekingsmarkers zoals CRP, schildklierfunctie (TSH, vrij T4), vitamine D en soms B12. De diagnose “overgang” blijft vooral een klinische diagnose, op basis van jouw verhaal en leeftijd, maar deze waarden kunnen nuance geven (NAMS 2022; NHG-Standaard De overgang).

Daarnaast kunnen DNA-onderzoek en een DUTCH-test in sommige situaties extra informatie geven over hoe jouw lichaam oestrogeen afbreekt, hoe je stress-as (HPA-as) werkt en welke detox-routes mogelijk kwetsbaar zijn. [TE VERIFIËREN DOOR FREEHA: specifieke validatiestudies over DNA-profielen en DUTCH-test bij overgangsklachten; huidige bewijsniveau lijkt beperkt en vooral exploratief.] Wij zien deze testen als verdiepend en hypothesevormend, niet als dé waarheid of als standaard noodzakelijk voor iedereen.

Samen met een BIG-geregistreerde arts maken wij keuzes over:

• Wel of geen hormoontherapie  
• Welke toedieningsvorm (bijvoorbeeld pleister of gel)  
• Welke dosis en combinaties met progesteron  
• Een geïntegreerd plan voor beweging, slaap, voeding en eventuele supplementen  

Jij houdt de regie; wij brengen medische kennis, ervaring en structuur, in lijn met recente richtlijnen van NAMS en EMAS.

Hormoontherapie, bewegen en voeding: één geïntegreerd plan

Hormoontherapie lijkt in de praktijk vaak beter te werken als je lichaam tegelijk sterker en beweeglijker wordt. Uit cohortdata in Arthritis & Rheumatology blijkt dat meer spiermassa de belasting op gewrichten kan verlagen en samenhangt met minder pijn en betere functie bij artrose (Arthritis & Rheumatology, 2018; spiermassa en kniepijn). Dat betekent niet dat je in de sportschool hoeft te gaan wonen, maar wel dat gerichte krachttraining en zachte mobiliteit veel kunnen bijdragen.

Denk aan:

• Twee tot drie keer per week lichte tot matige krachttraining voor grote spiergroepen [TE VERIFIËREN DOOR FREEHA: koppeling met WHO-beweegnormen en specifieke overgangsdata.]  
• Dagelijks wandelen, ook als het grijs en nat is  
• Yoga of pilates voor soepelheid en ontspanning, als dat bij je past  
• Rustpauzes inbouwen als je gewrichten overbelast voelen  

Voeding speelt ook mee. Richtlijnen van de European Menopause and Andropause Society (EMAS) benadrukken het belang van:

• Eiwitrijke maaltijden voor spierherstel  
• Veel groente, fruit, volle granen en peulvruchten  
• Regelmatig vis, noten en zaden  
• Minder toegevoegde suikers en sterk bewerkte producten  

(EMAS Clinical Guide 2020 over voeding en menopauze.)

Supplementen kunnen soms helpen, bijvoorbeeld vitamine D bij een lage bloedwaarde of omega-3 als je weinig vette vis eet (o.a. Endocrine Society guideline voor vitamine D; EFSA-opinies over omega-3). Het bewijs voor directe pijnvermindering bij overgangsgerelateerde gewrichtsklachten is wisselend, daarom werken wij liever labgestuurd dan “voor de zekerheid”. [TE VERIFIËREN DOOR FREEHA: specifieke RCT’s van vitamine D/omega-3 op musculoskeletale pijn bij peri- en postmenopauzale vrouwen.]

Rust en goede slaap kunnen voor een deel van de vrouwen net zo doorslaggevend zijn voor pijnbeleving als medicatie. Slechte slaap vergroot pijngevoeligheid via centrale sensitisatie, zo wordt beschreven in Sleep Medicine Reviews (Sleep Medicine Reviews, 2017; slaap en pijnsensitisatie). Als hormoontherapie nachtelijk zweten vermindert en je daarnaast goede slaaphygiëne toepast, kan dat indirect je gewrichtsklachten verzachten.

Stap voor stap naar een persoonlijk behandelplan

Wij bij Menovia werken gestructureerd, maar houden alles geïntegreerd bij elkaar. Je vult een online vragenlijst in en hebt een consult met een BIG-geregistreerde arts. Op basis daarvan kiezen we gericht bloedonderzoek en waar zinvol aanvullende diagnostiek, zoals DNA-onderzoek of een DUTCH-test. Vanaf het eerste behandelplan worden hormoontherapie, leefstijl en eventuele supplementen direct met elkaar verweven, niet als losse stappen na elkaar.

We volgen het effect op je gewrichtsklachten gestructureerd. We kijken dan naar:

• Pijnscores op verschillende momenten van de dag  
• Functionele tests, zoals traplopen of opstaan uit een stoel  
• Slaapkwaliteit en energieniveau  
• Hoe je je voelt in werk, sport en sociale situaties  

Meestal evalueren we na enkele maanden. Als iets niet goed lijkt te werken, passen we dosis, vorm of de nadruk in je leefstijlplan aan. Stoppen of pauzeren met hormoontherapie kan altijd en doen we gecontroleerd. Jij blijft aan het roer; wij bieden de medische kaders en de meest actuele wetenschap die beschikbaar is.

Vooral in de donkere, vochtige maanden rond november zien we in de praktijk dat gewrichtsklachten kunnen toenemen, mogelijk door kou, minder beweging en veranderde stemming. [TE VERIFIËREN DOOR FREEHA: studies over seizoensvariatie in musculoskeletale pijn bij vrouwen in de overgang.] Ons advies: neem die signalen van je lichaam serieus. Gewrichten die pijn doen in de overgang vragen niet om “even doorbijten”, maar om aandacht, cijfers en een helder, persoonlijk plan. Zo kun je stap voor stap weer dichter bij je eigen kracht komen, met jezelf aan het stuur en met een medisch onderbouwd team naast je.

Neem regie over uw overgangsklachten met persoonlijke zorg

Ervaart u klachten en vraagt u zich af of hormoontherapie tijdens de overgang bij u past? Bij Menovia kijken we samen met u naar uw medische voorgeschiedenis, bloedwaarden en eventuele DNA-profiel, zodat u een behandeling krijgt die écht bij u aansluit. Plan een online consult met een van onze BIG-geregistreerde artsen en ontdek welke mogelijkheden er zijn om uw dagelijks leven weer in balans te brengen.