Oestrogeen gel of pleister: wat is het verschil

Oestradiolgel en de oestradiolpleister zijn allebei transdermale vormen van oestrogeen: je neemt het hormoon via de huid op, waardoor het de eerste leverpassage grotendeels overslaat. Dat is belangrijk, want juist die transdermale route hangt in onderzoek samen met een lager risico op veneuze trombose dan oestrogeen in tabletvorm. Het verschil tussen gel en pleister zit daarom niet in de werkzaamheid van het hormoon, maar in de manier van aanbrengen, de flexibiliteit van de dosering en wat het beste past bij je huid en je dag. Welke vorm voor jou geschikt is, bepaal je samen met een BIG-geregistreerde arts.

Kort samengevat

• Gel en pleister zijn beide transdermaal en slaan de eerste leverpassage grotendeels over; oestrogeen in tabletvorm doet dat niet.
• Transdermaal oestrogeen hangt in onderzoek samen met een lager tromboserisico dan orale oestrogenen. Geen garantie, maar wel een belangrijk verschil.
• De pleister geeft een gelijkmatige afgifte over meerdere dagen; de gel breng je dagelijks aan en biedt meer ruimte om de dosis fijn af te stemmen.
• Huidirritatie bij de pleister en te snel douchen na de gel zijn de meest gemelde praktische punten; beide zijn vaak met kleine aanpassingen te verhelpen.
• Heb je nog een baarmoeder, dan hoort er progestageen bij het oestrogeen om de baarmoeder te beschermen. De precieze vorm en dosering bepaalt je arts.

Wat is het verschil tussen oestradiolgel en de pleister?

Beide vormen brengen hetzelfde hormoon, oestradiol, via de huid in het bloed. Het onderscheid zit in het ritme van afgifte. Een pleister geeft het oestradiol geleidelijk af zolang hij op de huid zit, meestal enkele dagen, en zorgt zo voor een vrij stabiele spiegel. De gel breng je elke dag opnieuw aan op een schone, droge huid, waardoor de spiegel iets meer kan schommelen rond het moment van aanbrengen.

Die dagelijkse toepassing heeft ook een voordeel: de arts kan de hoeveelheid gel geleidelijk bijstellen als je bloedwaarden of klachten daarom vragen. Bij een pleister ligt de afgifte per pleister vast. Welke van de twee beter past, hangt vooral af van je voorkeur voor een vast wisselmoment of een dagelijkse routine. De hoeveelheid oestradiol wordt altijd individueel bepaald door de arts.

Is de gel of de pleister veiliger?

Voor het tromboserisico maakt de keuze tussen gel en pleister waarschijnlijk weinig uit: beide zijn transdermaal en omzeilen de eerste leverpassage. Dat is het punt dat er het meest toe doet. In een meta-analyse was het risico op veneuze trombose bij orale oestrogenen ruwweg bijna twee keer zo hoog, terwijl transdermaal oestrogeen geen duidelijke stijging boven het achtergrondrisico liet zien (JCEM meta-analyse, 2015). De Britse overgangsrichtlijn adviseert daarom transdermaal oestrogeen te overwegen bij vrouwen met een verhoogd tromboserisico (NICE NG23).

Dit betekent niet dat transdermaal oestrogeen voor iedereen zonder risico is. Je persoonlijke risico hangt ook af van leeftijd, gewicht, rookgedrag en je voorgeschiedenis. Daarom weegt een arts deze factoren mee voordat je start, en kiest zij samen met jou de vorm en de dosering. Wil je weten waar je op moet letten als je dit online regelt, lees dan onze uitleg over een hormoontherapie kliniek in de overgang.

Wat betekent de keuze voor je huid en je dagelijkse routine?

Huidirritatie op de plek van de pleister komt vaker voor dan irritatie van de gel, doordat de kleefstof langer op dezelfde plek blijft. Wissel daarom steeds van plek en laat de huid rusten voordat je dezelfde plek opnieuw gebruikt. Krijg je aanhoudende roodheid of jeuk, blijf dan niet doorplakken maar overleg met je arts.

Sporten, zweten, zwemmen en de sauna spelen bij beide vormen mee. Een pleister kan bij veel transpireren losser gaan zitten; druk de randen na het aanbrengen goed aan en kies een plek met weinig huidplooien. Na het aanbrengen van gel wacht je het best even met douchen of zwemmen, zodat de huid het hormoon kan opnemen. In de praktijk zien wij dat kleine aanpassingen in de routine de meeste van deze ongemakken oplossen.

Twijfel je of de gel of de pleister bij jouw situatie past? De keuze hangt samen met je bredere gezondheid en leefstijl, en die context kan helpen om er samen met een arts een onderbouwde beslissing van te maken. Download de gratis gids →

Heb je bij oestrogeen ook progestageen nodig?

Als je nog een baarmoeder hebt, hoort er bij oestrogeen vrijwel altijd een progestageen. Oestrogeen alleen kan het baarmoederslijmvlies laten groeien, en een progestageen beschermt daartegen (systematische review, progestageen en endometrium). Dit geldt ongeacht of je het oestrogeen via een gel of een pleister krijgt. Is je baarmoeder verwijderd, dan is progestageen meestal niet nodig.

Welke progestageen, in welke vorm en dosering, is een medische afweging die je arts maakt op basis van jouw situatie. Wij noemen hier bewust geen dosisschema, want dat is maatwerk.

Wanneer naar de (huis)arts?

Overleg altijd met een arts voordat je met oestrogeentherapie start of van vorm wisselt. Neem daarnaast op korte termijn contact op bij de volgende klachten:

• Een pijnlijke, warme of gezwollen kuit of been, mogelijk een teken van trombose.
• Plotselinge kortademigheid of pijn op de borst; bel dan direct 112.
• Onverwacht bloedverlies uit de vagina, zeker als je al langer geen menstruatie meer had.
• Aanhoudende huidreacties, ernstige hoofdpijn of andere klachten die je zorgen baren.

Veelgestelde vragen

Werkt de gel of de pleister beter tegen opvliegers? Geen van beide is per definitie beter; de werking tegen opvliegers hangt vooral af van de juiste dosering en niet van de vorm. Huidgevoeligheid, dagelijkse routine en je bloedwaarden bepalen de keuze mee.

Kan oestradiolgel trombose veroorzaken? Transdermaal oestrogeen, zoals een gel of pleister, hangt in onderzoek samen met een lager tromboserisico dan orale oestrogenen, omdat de lever grotendeels wordt overgeslagen. Dat is geen garantie; je eigen risicofactoren tellen altijd mee.

Hoe vaak vervang je een oestradiolpleister? Dat verschilt per type pleister en loopt van enkele keren per week tot eenmaal per week. Je arts geeft aan welk type en welk schema bij jou past.

Kun je overstappen van gel naar pleister? Ja, overstappen kan, bijvoorbeeld bij een controlemoment als de eerste vorm niet goed bevalt. Bespreek een wissel altijd met je arts, zodat de dosering opnieuw wordt bekeken.

Is bio-identiek oestradiol hetzelfde als synthetisch oestrogeen? Nee. Bio-identieke hormonen hebben dezelfde moleculaire structuur als de hormonen die je lichaam zelf aanmaakt. In de E3N-studie hing bio-identiek (micronized) progesteron samen met een gunstiger borstkankerprofiel dan synthetische progestagenen (E3N-EPIC cohort).

Bronnen

• NICE. Menopause: identification and management (NG23). National Institute for Health and Care Excellence. nice.org.uk
• Mohammed K, et al. Oral vs Transdermal Estrogen Therapy and Vascular Events: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Clin Endocrinol Metab, 2015. academic.oup.com
• ACOG. Postmenopausal Estrogen Therapy: Route of Administration and Risk of Venous Thromboembolism. acog.org
• Fournier A, et al. Breast cancer risk in relation to different types of hormone replacement therapy in the E3N-EPIC cohort. Int J Cancer, 2005. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Mendoza N, et al. Progestogens for endometrial protection in combined menopausal hormone therapy: a systematic review. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. sciencedirect.com

Deze informatie is bedoeld als educatieve informatiebron en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Bij klachten of vragen over je persoonlijke situatie raden wij je aan een arts te raadplegen.