Vitamine D tekort en de overgang: aanpak en advies

Een vitamine D tekort tijdens de overgang raakt niet alleen je energie, maar ook je botdichtheid en spierkracht op het moment dat je lichaam al minder oestrogeen aanmaakt. Dit artikel legt uit waarom die combinatie extra aandacht vraagt en wat je concreet kunt doen.

Kort samengevat

• Vitamine D tekort komt vaker voor tijdens en na de overgang, vaak gelijktijdig met dalende botdichtheid.
• Botmassaverlies loopt op tot 10-20% in de eerste vijf jaar na de menopauze; vitamine D ondersteunt de calciumopname die daarvoor nodig is.
• Bloedonderzoek naar vitamine D hoort bij de vier diagnostische pijlers van Menovia, samen met DNA-, microbioom- en hormoononderzoek.
• Bij Menovia wordt vitamine D3 gedoseerd op basis van bloedwaarden en/of een aangetoond tekort, met een streefwaarde van 100 tot 150 nmol/L.
• Een supplement zonder bloedcontrole is gokwerk; vitamine D overgang-klachten vraagt om een gemeten aanpak, niet om een vast potje uit de drogist.

Waarom dit ertoe doet

Oestrogeen speelt een rol bij het afremmen van botafbraak. Als de productie daalt tijdens de overgang, versnelt het verlies van botmassa: onderzoek van de North American Menopause Society (NAMS) laat zien dat vrouwen in de eerste vijf jaar na de menopauze 10 tot 20% van hun botmassa kunnen verliezen. Calcium is de bouwsteen voor nieuw bot, en vitamine D is nodig om die calcium in de darm op te nemen; zonder voldoende vitamine D komt calcium uit voeding of supplementen minder goed op de plek waar het nodig is.

Daarnaast wordt de huid met het ouder worden minder efficiënt in het aanmaken van vitamine D via zonlicht, wat het risico op een tekort tijdens de overgang extra vergroot. Een tekort wordt in de Nederlandse huisartsenpraktijk vastgesteld bij een bloedwaarde onder 30 nmol/L, volgens de NHG-richtlijn. Klachten zoals vermoeidheid, spierpijn en een lager humeur overlappen sterk met overgangsklachten, waardoor vitamine D tekort vaak over het hoofd wordt gezien.

Voor wie is dit relevant

Dit artikel is bedoeld voor vrouwen in de perimenopauze of postmenopauze die aanhoudende vermoeidheid, spierpijn of botbreuken in de familie herkennen, weinig buitenkomen, een donkere huidskleur hebben of een hoger lichaamsgewicht (vitamine D lost op in vetweefsel en komt daardoor minder makkelijk in de bloedbaan). Wil je weten hoe lang je overgang gemiddeld duurt en in welke fase je zit, dan geeft dit artikel over de duur van de overgang meer context bij de tijdlijn waarin botverlies en vitamine D tekort samen kunnen optreden.

Waar moet je op letten bij vitamine D tekort in de overgang

1. Je bloedwaarde, niet alleen je klachten

Vermoeidheid en spierpijn zeggen weinig op zichzelf, want ze passen ook bij slaapproblemen of schommelende hormonen. Alleen een bloedtest laat zien of je onder de 30 nmol/L zit (tekort volgens de NHG-richtlijn) of tussen 30 en 50 nmol/L (grensgebied). Zonder die meting weet je niet of een supplement überhaupt nodig is.

2. De vorm van vitamine D: D3 versus D2

Vitamine D3 (cholecalciferol) verhoogt de bloedwaarde effectiever en langduriger dan D2 (ergocalciferol), een verschil dat in meerdere vergelijkende studies is aangetoond. Voor vrouwen in de overgang die hun waarde structureel op peil willen houden, is D3 de logischere keuze dan een willekeurig multivitamine met D2.

3. De dosering afgestemd op je startwaarde

Een vrouw met een waarde van 20 nmol/L heeft een andere aanpak nodig dan iemand op 45 nmol/L. Bij Menovia bepalen BIG-geregistreerde artsen de dosis vitamine D3 op basis van bloedwaarden en/of een aangetoond tekort, niet op basis van één vaste onderhoudsdosis. De beoogde bloedwaarde is 100 tot 150 nmol/L; de dosis en vervolgcontrole horen daarom bij het persoonlijke behandelplan.

4. Combinatie met calcium en magnesium

Vitamine D werkt niet los van de rest van je mineralenhuishouding. Calcium is nodig voor de botopbouw zelf, en magnesium is een cofactor bij het omzetten van vitamine D naar zijn actieve vorm in het lichaam. Een supplement zonder aandacht voor deze twee mist een deel van het mechanisme.

5. Samenhang met je bredere hormoonprofiel

Vitamine D staat niet op zichzelf tijdens de overgang. Het hoort samen met bloedonderzoek, DNA-onderzoek, microbioomanalyse en de DUTCH-test bij het opbouwen van een volledig beeld van wat er in je lichaam speelt, iets waar bijvoorbeeld dit artikel over hormoontherapie in een overgangskliniek verder op ingaat.

6. Het moment van meten

Vitamine D-waardes schommelen met de seizoenen: in Nederland liggen ze in het najaar (na een zomer met zon) vaak hoger dan in het vroege voorjaar. Eén meting in maart zegt dus iets anders dan een meting in oktober, en dat is relevant bij het beoordelen van een supplementadvies.

Aanpak: wat helpt bij vitamine D tekort in de overgang

Zonlicht, de gratis basis. 15 tot 20 minuten onbedekte huid in de zon tussen april en september levert bij de meeste mensen voldoende vitamine D op. Advies: zonlicht is een goede basis in de zomermaanden, maar in Nederland is de zonkracht van oktober tot maart te laag om voldoende vitamine D aan te maken, dus dan is dit alleen niet genoeg.

Voeding, de aanvulling die niet volstaat. Vette vis, eieren en verrijkte zuivel leveren vitamine D, maar in hoeveelheden die te laag liggen om een vastgesteld tekort op te lossen. Advies: neem voeding mee als aanvulling naast een supplement of therapie, niet als enige bron als je bloedwaarde al onder de 30 nmol/L ligt.

Supplement D3, afgestemd op je bloedwaarde. Bij Menovia wordt de dosis vitamine D3 bepaald op basis van je bloedwaarden en/of een aangetoond tekort, met een streefwaarde van 100 tot 150 nmol/L. Kies D3 boven D2 op basis van de hogere effectiviteit die in vergelijkende studies is aangetoond, maar bepaal een hogere dosis uitsluitend samen met je arts en met een vervolgcontrole.

Bloedonderzoek en monitoring, de enige manier om te weten of het werkt. Bij Menovia hoort een bloedtest voor vitamine D bij de vier diagnostische pijlers, samen met DNA-, microbioom- en hormoononderzoek. Bloedonderzoek vindt iedere 12 weken plaats; zo kan de arts beoordelen of de dosis past bij je bloedwaarde en behandelplan.

Combinatie met bio-identieke hormoontherapie, de gelijktijdige aanpak. Oestrogeenschommelingen en vitamine D tekort spelen vaak tegelijk in op je botdichtheid, en Menovia zet daarom hormoontherapie, leefstijl en supplementen gelijktijdig in binnen de drie trajecten, niet na elkaar. Advies: bespreek vitamine D als onderdeel van een breder plan met je BIG-geregistreerde arts, in plaats van als los actiepunt naast je overgangsklachten.

Wat je beter kunt vermijden

• Een hoge dosis vitamine D nemen zonder bloedcontrole. Vitamine D is vetoplosbaar en stapelt zich op in het lichaam; bij langdurig zeer hoge doses kan dat leiden tot een te hoge calciumspiegel in het bloed. Meet eerst, doseer daarna.
• Vertrouwen op vermoeidheid als enige signaal. Vermoeidheid tijdens de overgang heeft vaak meerdere gelijktijdige oorzaken, waaronder verstoorde slaap en schommelende schildklierwaarden. Een klacht wijst niet automatisch naar vitamine D.
• Alleen vitamine D2 gebruiken als je structureel een tekort hebt. D2 werkt minder lang door in het lichaam dan D3, waardoor je waarde sneller weer terugzakt tussen doses.

Vergelijking op een rij

Veelgestelde vragen

Heeft vitamine D tekort echt met de overgang te maken? Ja, een vitamine D tekort komt vaker voor tijdens en na de overgang omdat dalende oestrogeenspiegels botafbraak versnellen en vitamine D nodig is voor de calciumopname die daar tegenover staat. De combinatie verhoogt het risico op versnelde botmassaverlies, dat in de eerste vijf jaar na de menopauze kan oplopen tot 10-20%.

Wat is een normale vitamine D waarde tijdens de overgang? Een bloedwaarde onder 30 nmol/L geldt volgens de NHG-richtlijn als tekort, en 30-50 nmol/L als grensgebied. Bij Menovia is de beoogde waarde 100 tot 150 nmol/L, vastgesteld en gecontroleerd binnen je persoonlijke behandelplan.

Hoeveel vitamine D per dag heb ik nodig in de overgang? De juiste dosis vitamine D3 hangt af van je bloedwaarde en van een eventueel aangetoond tekort. Bij Menovia bepalen BIG-geregistreerde artsen de dosis individueel, met een streefwaarde van 100 tot 150 nmol/L en controle via bloedonderzoek.

Is vitamine D3 beter dan D2 tijdens de overgang? Ja, D3 (cholecalciferol) verhoogt de bloedwaarde effectiever en langduriger dan D2 (ergocalciferol), een verschil dat in vergelijkende studies is aangetoond. D3 is daarom de gangbare keuze bij suppletie.

Kan te veel vitamine D schadelijk zijn? Ja, vitamine D is vetoplosbaar en stapelt zich op bij langdurig zeer hoge doses, wat kan leiden tot een te hoge calciumspiegel in het bloed. Doseer daarom op basis van een gemeten uitgangswaarde, niet op gevoel.

Helpt zonlicht in de winter tegen vitamine D tekort? Nee, in Nederland is de zonkracht van oktober tot maart te laag om voldoende vitamine D via de huid aan te maken. Suppletie is in die maanden meestal nodig, zeker bij een al vastgesteld tekort.

Hoort vitamine D bij het onderzoek van Menovia? Ja, bloedonderzoek naar onder meer vitamine D is een van de vier diagnostische pijlers bij Menovia, samen met DNA-onderzoek, microbioomanalyse en de DUTCH-test. Dit onderzoek vormt de basis voor het behandelplan van een BIG-geregistreerde arts.

Vervangt vitamine D hormoontherapie in de overgang? Nee, vitamine D ondersteunt de calciumopname voor botgezondheid, maar grijpt niet in op oestrogeenspiegels zelf. Bij Menovia wordt vitamine D daarom gelijktijdig met bio-identieke hormoontherapie en leefstijl ingezet, niet als vervanging.

Tot slot

Het minst bekende deel van dit verhaal is de rol van je darmgezondheid: microbioomonderzoek laat zien dat de opname van vetoplosbare vitamines zoals vitamine D mede afhangt van de samenstelling van je darmflora, wat verklaart waarom twee vrouwen met dezelfde dosis supplement toch een andere bloedwaarde kunnen krijgen. Dat is precies waarom een los potje vitamine D minder zegt dan een gemeten, herhaald traject.

Gerelateerde artikelen

• Gewichtstoename in de overgang, wat kun je eraan doen
• Schildklier en opvliegers, hoe hangt dit samen

Deze informatie is bedoeld als educatieve informatiebron en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Bij klachten of vragen over je persoonlijke situatie raden wij je aan een arts te raadplegen.