Wanneer begint de overgang: de eerste signalen herkennen

De overgang begint bij de meeste vrouwen tussen hun 40e en 50e jaar, gemiddeld rond hun 45e. Dit begin heet de perimenopauze: de jaren waarin je hormonen gaan schommelen terwijl je nog menstrueert. De eerste signalen zijn meestal een cyclus die verandert, samen met klachten zoals slechter slapen, opvliegers, wisselende stemmingen en hersenmist. Je laatste menstruatie, het eigenlijke moment van de menopauze, volgt gemiddeld rond je 51e.

Kort samengevat

• De perimenopauze, het begin van de overgang, start bij de meeste vrouwen rond hun 45e, soms al in de jaren daarvoor.
• Het eerste signaal is vaak een veranderende menstruatiecyclus: korter, onregelmatig of met overgeslagen menstruaties.
• Andere vroege klachten kunnen zijn: opvliegers, nachtzweten, slecht slapen, prikkelbaarheid en hersenmist.
• Geen enkele test bewijst het begin. De FSH-waarde in je bloed schommelt sterk; je klachten en je cyclus samen vormen het beeld.
• Klachten voor je 40e kunnen wijzen op een vroege overgang. Bespreek dit met een arts.

Op welke leeftijd begint de overgang?

De overgang is een proces van jaren, geen los moment. Bij de meeste vrouwen beginnen de eerste hormonale schommelingen rond hun 45e, al kan het volgens Thuisarts.nl tussen je 40e en 60e op gang komen. Je laatste menstruatie volgt gemiddeld rond je 51e. De perimenopauze, de aanloop daarnaartoe, duurt gemiddeld enkele jaren.

Er is een grote spreiding tussen vrouwen. Erfelijkheid, roken en bepaalde medische ingrepen kunnen het begin vervroegen. Ongeveer 1 op de 100 vrouwen komt voor haar 40e in de overgang. Wat er in deze fase precies in je lichaam gebeurt, lees je in ons artikel over de perimenopauze.

Wat zijn de eerste signalen van de overgang?

Het vroegste signaal is meestal je menstruatiecyclus die verandert. Vaak wordt de cyclus eerst iets korter, later juist onregelmatig, met menstruaties die je overslaat of die zwaarder of lichter zijn dan je gewend bent.

Daarnaast kunnen deze klachten vroeg opkomen, soms nog voordat je cyclus duidelijk verandert:

• opvliegers en nachtzweten, vaak mild in het begin;
• slechter slapen of vaker wakker worden;
• wisselende stemmingen, prikkelbaarheid of somberheid;
• hersenmist: minder scherpe concentratie of een minder goed geheugen;
• vermoeidheid, hoofdpijn of gevoeligere gewrichten.

Deze klachten wisselen sterk per vrouw. De een merkt vooral haar cyclus, de ander vooral haar slaap of stemming. In de praktijk zien wij dat vrouwen deze signalen niet altijd meteen aan hun hormonen koppelen.

Perimenopauze, menopauze en postmenopauze: wat is het verschil?

Deze woorden worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen iets anders:

• Perimenopauze: de jaren rond je laatste menstruatie waarin je hormonen schommelen en de eerste klachten ontstaan. Je menstrueert nog.
• Menopauze: het moment van je allerlaatste menstruatie. Dat stel je pas achteraf vast, als je twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd.
• Postmenopauze: de periode daarna, waarin veel klachten geleidelijk kunnen afnemen.

Wil je weten in welke fase je waarschijnlijk zit? Doe de snelle check.

Herken je deze eerste signalen bij jezelf? Wat er precies in je lichaam verandert en hoe je de fasen uit elkaar houdt, lees je rustig na in onze gratis gids. Download de gratis gids →

Kun je met een test zien of de overgang is begonnen?

Meestal niet met zekerheid. Een bloedtest van de FSH-waarde kan verhoogd zijn, maar deze waarde schommelt sterk van dag tot dag en zelfs binnen een cyclus. Een normale uitslag sluit de overgang dus niet uit, en een verhoogde uitslag bewijst hem niet. Volgens Thuisarts.nl heeft een bloedtest daarom weinig zin om vast te stellen of je in de overgang bent.

Daarom stellen artsen het begin van de overgang vooral vast op basis van je leeftijd, je cyclus en je klachten samen. Bij twijfel kan bloedonderzoek aanvullend helpen, bijvoorbeeld om andere oorzaken uit te sluiten. Lees meer over wat de FSH-waarde wel en niet zegt.

Wanneer naar de (huis)arts?

De overgang is een natuurlijk proces, maar sommige situaties verdienen een gesprek met een arts:

• klachten die passen bij de overgang terwijl je jonger bent dan 40; dit kan wijzen op een vroege overgang;
• hevig, langdurig of heel onregelmatig bloedverlies;
• bloedverlies nadat je al twaalf maanden of langer niet meer hebt gemenstrueerd;
• klachten die je dagelijks leven, werk of nachtrust flink beïnvloeden;
• somberheid die aanhoudt of waar je onder lijdt.

Twijfel je of jouw klachten bij de overgang horen? Dan is het altijd goed om ze te laten beoordelen.

Veelgestelde vragen

Kan de overgang al voor je 40e beginnen? Ja. Bij ongeveer 1 op de 100 vrouwen begint de overgang voor het 40e jaar. Omdat dit vroeg is, is het verstandig om klachten dan met een arts te bespreken.

Hoe lang duren de eerste klachten? Dat verschilt sterk per vrouw. De perimenopauze duurt gemiddeld enkele jaren, en klachten kunnen in intensiteit wisselen.

Betekent een onregelmatige cyclus altijd de overgang? Niet per se. Ook stress, schildklierklachten en andere oorzaken kunnen je cyclus beinvloeden. Je leeftijd en het geheel van je klachten geven meer richting.

Kan ik nog zwanger worden in de perimenopauze? Ja. Zolang je nog menstrueert kun je zwanger worden, ook al is je cyclus onregelmatig.

Moet ik meteen iets doen zodra de overgang begint? Niet noodzakelijk. Veel vrouwen hebben milde klachten. Wanneer klachten je leven beinvloeden, kan begeleiding of behandeling helpen om ze te verminderen.

Bronnen

• Thuisarts.nl (NHG). Ik ben in de overgang. thuisarts.nl
• The Menopause Society. Perimenopause. menopause.org
• Cleveland Clinic. Perimenopause. my.clevelandclinic.org

Deze informatie is bedoeld als educatieve informatiebron en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Bij klachten of vragen over je persoonlijke situatie raden wij je aan een arts te raadplegen.