Droge ogen in de overgang: oorzaken en verlichting

Droge, branderige of zanderig aanvoelende ogen worden in de overgang vaak afgedaan als te weinig drinken of te veel schermtijd. Maar de kern ligt dieper: dalende oestrogeen- en androgeenspiegels raken de traanfilm en de kliertjes die je ogen soepel houden. Dit artikel legt uit waarom dat gebeurt, wat er echt helpt, en waarom hormoontherapie hier geen logische oplossing is.

Kort samengevat

• Droge ogen in de overgang ontstaan vaak doordat dalende oestrogeen- en androgeenspiegels de traanfilm en de meibomklieren (talgkliertjes in je ooglid) beinvloeden.
• Kunsttranen zonder conserveringsmiddel en een aangepaste omgeving verlichten milde klachten meestal binnen enkele dagen tot weken.
• Warme kompressen helpen bij verstopte meibomklieren; het bewijs voor omega-3-supplementen is zwak.
• Belangrijk: hormoontherapie is geen behandeling voor droge ogen. Onderzoek koppelt (oestrogeen-)hormoontherapie juist aan meer droge-oogklachten bij een deel van de vrouwen. Heb je droge ogen en gebruik je hormoontherapie, bespreek dit dan met je arts.

Waarom krijg je droge ogen in de overgang?

Oestrogeen- en androgeenreceptoren zitten niet alleen in je baarmoeder en huid, maar ook in de traanklieren en de meibomklieren van je oogleden. Als deze hormonen dalen, verandert de samenstelling en de hoeveelheid van je traanfilm, wat kan bijdragen aan branderigheid, wazig zien en een zanderig gevoel. Androgenen sturen bovendien de talgproductie van de meibomklieren aan: minder talg betekent een instabielere traanfilm die sneller verdampt.

Deze oogklachten treden vaak gelijktijdig op met andere overgangsklachten, zoals opvliegers of hartkloppingen in de overgang, omdat hormonale schommelingen het hele systeem raken, niet een klacht apart.

Wat helpt: kunsttranen en je omgeving

De eerste, goedkoopste stap zijn kunsttranen zonder conserveringsmiddel. Conserveringsmiddelen zoals benzalkoniumchloride kunnen bij dagelijks gebruik de oogoppervlakte juist verder irriteren. Gebruik ze 3 tot 6 keer per dag; de meeste vrouwen merken binnen 3 tot 7 dagen minder branderigheid. Voor de nacht is een dikkere oogzalf of gel prettig.

Pas daarnaast je omgeving aan. Verwarmde binnenlucht en airconditioning verlagen de luchtvochtigheid, wat de verdamping van je traanfilm versnelt. Zet een luchtbevochtiger aan bij minder dan 40% relatieve vochtigheid, en laat de airco in de auto niet recht op je gezicht blazen. Werk je veel achter een scherm, pas dan de 20-20-20-regel toe: kijk elke 20 minuten 20 seconden naar iets op zo'n 6 meter afstand. Achter een scherm knipper je minder, waardoor je traanfilm sneller uitdroogt.

Verzorg je meibomklieren

Warme kompressen van 5 tot 10 minuten, twee keer per dag, verweken ingedikte talg in de meibomklieren, zodat de afvoer herstelt. Dat is vooral zinvol bij meibomklierdisfunctie, een veelvoorkomende oorzaak van droge ogen. Over omega-3-supplementen is veel geschreven, maar het bewijs is zwak: de grootste studie hiernaar (de DREAM-trial met ruim 500 deelnemers) vond geen duidelijk voordeel van omega-3 boven placebo (DREAM, NEJM, 2018). Zie het dus als optioneel, niet als kernbehandeling.

Vermoed je dat je klachten hormonaal samenhangen? De gratis gids geeft je een bredere kijk op de overgang en hoe hormonen je hele lichaam raken. Download de gratis gids →

Wanneer is bloedonderzoek zinvol?

Geven kunsttranen en omgevingsaanpassingen na drie tot vier weken onvoldoende verlichting, dan kan het helpen om je hormonale beeld en je schildklier in kaart te brengen, naast wat je al doet. Schildklierklachten kunnen namelijk ook droge ogen geven, los van de overgang. Bij Menovia nemen we schildklierwaarden (TSH, vrij T4, vrij T3) standaard mee in het bloedonderzoek, samen met oestradiol en FSH. Zie ook hoe schildklier en overgangsklachten elkaar overlappen.

En hormoontherapie? Waarom dat hier geen oplossing is

Het klinkt logisch: als dalende hormonen droge ogen geven, zou hormoontherapie ze dan niet oplossen? Het bewijs wijst juist de andere kant op. Een groot onderzoek onder ruim 25.000 postmenopauzale vrouwen vond dat wie hormoontherapie gebruikte, meer kans had op droge ogen: bij oestrogeen alleen was het risico ongeveer 70% hoger, bij oestrogeen met progestageen ongeveer 30% hoger dan bij vrouwen zonder hormoontherapie (Schaumberg e.a., JAMA, 2001). Het beeld in later onderzoek is gemengd, maar hormoontherapie als behandeling tegen droge ogen is niet onderbouwd.

Voor Menovia betekent dat: droge ogen zijn op zichzelf geen reden om met hormoontherapie te starten. Gebruik je al hormoontherapie voor andere overgangsklachten en heb je last van droge ogen, bespreek dit dan met je arts; soms speelt de behandeling mee. Een hormoonbehandeling hoort te passen bij de klacht die je wilt behandelen, en droge ogen pak je in de eerste plaats lokaal aan.

Wanneer naar de (oog)arts?

Ga naar je huisarts of een oogarts als de klachten na enkele weken zelfzorg aanhouden, als je ogen rood zijn of afscheiding geven (dat past eerder bij een ontsteking), of als wazig zien niet verdwijnt na knipperen. Heb je naast droge ogen ook een droge mond of gewrichtsklachten, laat dan het syndroom van Sjogren, een auto-immuunaandoening, uitsluiten.

Veelgestelde vragen

Waarom krijg je droge ogen tijdens de overgang? Dalende oestrogeen- en androgeenspiegels beinvloeden de traanklieren en meibomklieren, waardoor de traanfilm dunner en instabieler wordt. Dit gebeurt vaak gelijktijdig met andere overgangsklachten.

Helpen kunsttranen echt? Ja, kunsttranen zonder conserveringsmiddel verlichten milde tot matige klachten meestal binnen 3 tot 7 dagen. Blijven de klachten na twee tot drie weken, laat dan de meibomklieren en je hormoon- en schildklierwaarden beoordelen.

Verbetert hormoontherapie droge ogen? Nee, dat is niet onderbouwd. Onderzoek koppelt (oestrogeen-)hormoontherapie juist aan meer droge-oogklachten bij een deel van de vrouwen. Droge ogen pak je in de eerste plaats lokaal aan; gebruik je al hormoontherapie, bespreek eventuele oogklachten dan met je arts.

Is dit hetzelfde als het syndroom van Sjogren? Nee. Droge ogen in de overgang zijn meestal een hormonaal effect; Sjogren is een auto-immuunaandoening die ook een droge mond en gewrichtsklachten geeft. Houden klachten aan ondanks behandeling, dan is verwijzing verstandig.

Helpt omega-3? Het bewijs is zwak. De grootste studie vond geen duidelijk voordeel boven placebo. Warme kompressen en kunsttranen zijn effectiever als eerste stap.

Verergert schermtijd droge ogen? Ja, achter een scherm knipper je minder, waardoor de traanfilm sneller verdampt. De 20-20-20-regel helpt.

Bronnen

• Schaumberg DA e.a. Hormone replacement therapy and dry eye syndrome. JAMA, 2001. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11694152
• Dry Eye Assessment and Management (DREAM) Study Research Group. n-3 Fatty Acid Supplementation for the Treatment of Dry Eye Disease. NEJM, 2018. nejm.org
• Hormone Replacement Therapy and Dry Eye Disease in Females with Menopause. IOVS (ARVO Journals). iovs.arvojournals.org

Deze informatie is bedoeld als educatieve informatiebron en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Bij klachten of vragen over je persoonlijke situatie raden wij je aan een arts te raadplegen.