Gewrichtspijn in de overgang: wat helpt echt?

Gewrichtspijn is een veelvoorkomende, maar vaak gemiste overgangsklacht. Wanneer je oestrogeenspiegel daalt, verliezen je gewrichten een deel van hun natuurlijke, ontstekingsremmende bescherming. Daardoor kunnen ze stijf en pijnlijk aanvoelen, meestal het duidelijkst 's ochtends en vaak in je handen, knieen, nek en schouders. Het goede nieuws: er is veel dat kan helpen, van gericht bewegen tot het aanpakken van de hormonale basis.

Kort samengevat

• Dalend oestrogeen speelt een rol bij gewrichtspijn: het hormoon werkt ontstekingsremmend en beschermt kraakbeen, spieren en botten. Als het wegvalt, worden gewrichten gevoeliger.
• Naar schatting krijgt tot ongeveer 70% van de vrouwen in de midlife last van gewrichts- en spierklachten. Bij ongeveer een kwart zijn de klachten fors.
• Bewegen en krachttraining zijn tegen de intuitie in juist de kern van de aanpak, samen met een gezond gewicht en warmte.
• Overgangsgerelateerde klachten zijn iets anders dan artrose of reuma. Aanhoudende, warme of gezwollen gewrichten horen bij een arts beoordeeld te worden, niet zelf ingevuld.
• Hormonale behandeling kan bij een deel van de vrouwen bijdragen aan minder gewrichtspijn, maar het is geen wondermiddel en geneest de klachten niet.

Waarom krijg je gewrichtspijn in de overgang?

Oestrogeen is meer dan een voortplantingshormoon. Er zitten oestrogeenreceptoren in je kraakbeen, spieren, pezen, banden en botten, en het hormoon werkt daar als een systeemregelaar die deze weefsels gezond en veerkrachtig houdt. Oestrogeen heeft bovendien een ontstekingsremmend effect.

Als de spiegels tijdens de overgang dalen, neemt die bescherming af. In gewrichtsweefsel stijgt de ontstekingsactiviteit, en dat kan zich vertalen naar stijve, pijnlijke gewrichten. Deze verzameling klachten wordt in de wetenschap inmiddels beschreven als het musculoskeletale syndroom van de menopauze: gewrichtspijn, verlies van spiermassa, afname van botdichtheid en een snellere ontwikkeling van artrose.

In de praktijk zien wij een herkenbaar patroon. De pijn is vaak het ergst 's ochtends of na stilzitten, treft meestal meerdere gewrichten tegelijk en zit veel voorkomend in de handen, knieen, nek en schouders. Vaak lopen de klachten samen met andere overgangsklachten zoals slecht slapen of vermoeidheid.

Is het de overgang, artrose of reuma?

Dat is een belangrijke vraag, want de aanpak verschilt. Overgangsgerelateerde gewrichtsklachten zijn meestal wisselend, treffen meerdere gewrichten symmetrisch en gaan gepaard met andere klachten van de overgang. De ochtendstijfheid neemt doorgaans binnen een half uur af zodra je in beweging komt.

Bij artrose gaat het om slijtage van het kraakbeen, vaak in knie, heup of handen. De pijn neemt meestal toe bij belasten en in de loop van de dag, en je kunt kraken of een verminderde beweeglijkheid merken. Bij reumatoide artritis is er sprake van een ontstekingsziekte: een gewricht kan warm, rood en gezwollen zijn, de ochtendstijfheid duurt vaak langer dan een uur en de klachten zitten dikwijls symmetrisch in de handen en polsen.

Deze beelden kunnen overlappen en zijn op basis van je klachten alleen niet met zekerheid te onderscheiden. Wij stellen op deze pagina dan ook geen diagnose. Herken je vooral het beeld van een ontsteking, of houden de klachten aan, laat het dan beoordelen door je huisarts of een van onze artsen. Zij kunnen met gericht onderzoek uitsluiten of er meer speelt dan de overgang.

Vraag je je af of jouw gewrichtspijn bij de overgang hoort? In onze gratis gids leggen we uit hoe hormonale veranderingen je hele lichaam raken, inclusief je gewrichten en spieren. Download de gratis gids →

Wat helpt echt? Bewegen en krachttraining

Het klinkt tegenstrijdig als je pijn hebt, maar bewegen is een van de meest effectieve dingen die je kunt doen. Regelmatig bewegen vermindert pijn en stijfheid en houdt de functie van je gewrichten op peil. Bij artrose is oefentherapie zelfs de eerste keus, met meer effect dan medicatie of injecties.

Krachttraining verdient daarbij bijzondere aandacht. Sterke spieren rond een gewricht vangen belasting op en ondersteunen het gewricht. Bovendien helpt krachttraining tegen het verlies van spiermassa en botdichtheid dat in de overgang versnelt, en dat maakt het een dubbele investering. Twee tot drie keer per week is een goed richtsnoer. Begin rustig en bouw geleidelijk op, eventueel met begeleiding van een fysiotherapeut of oefentherapeut.

Zie beweging niet als een laatste redmiddel maar als fundament. Meer over hoe leefstijl en hormoontherapie samenwerken lees je in ons aparte artikel.

Gewicht, warmte en voeding

Een gezond lichaamsgewicht verlaagt de belasting op je gewrichten. Vooral bij knieklachten in combinatie met overgewicht kan afvallen de pijn merkbaar verminderen. Warmte, bijvoorbeeld een warm bad, een kruik of een warme douche, kan stijfheid tijdelijk verlichten en het bewegen makkelijker maken.

Bij voeding is de rode draad: eerst meten, dan aanvullen. Een tekort aan vitamine D komt veel voor en is belangrijk voor je botten en spieren, dus laat je waarde controleren als daar aanleiding voor is. Omega-3 vetzuren worden vaak genoemd bij gewrichtsklachten vanwege hun ontstekingsremmende werking; het bewijs is bescheiden en wisselend, dus zie het als mogelijke aanvulling, niet als oplossing. Slik supplementen bij voorkeur op basis van gemeten waarden en in overleg met een arts.

Kan hormonale behandeling helpen bij gewrichtsklachten?

Omdat de daling van oestrogeen een rol speelt, is de logische vraag of het aanvullen ervan helpt. Er zijn aanwijzingen die die richting op wijzen. In de grote Women's Health Initiative-studie rapporteerden vrouwen die oestrogeen gebruikten na een jaar minder vaak gewrichtspijn dan vrouwen met een placebo (76,3% tegenover 79,2%), een bescheiden maar aanhoudend verschil. Tegelijk was er geen verbetering van gewrichtszwelling.

De eerlijke conclusie is dus genuanceerd: hormonale behandeling kan bij een deel van de vrouwen bijdragen aan minder gewrichtspijn, zeker als die samenhangt met de overgang, maar het is geen garantie en geen wondermiddel. Bij Menovia kijken wij daarom naar het hele beeld. Gewrichtsklachten staan zelden op zichzelf en hangen samen met slaap, ontsteking, spiermassa en botdichtheid. Wat voor jou passend is, bespreek je met een arts op basis van je klachten en bloedwaarden. Lees meer over bio-identieke hormoontherapie als je wilt weten hoe dit werkt.

Wanneer naar de (huis)arts?

Ga niet zelf op de klachten zitten wachten als er signalen zijn die op iets anders kunnen wijzen. Neem contact op met je huisarts of een van onze artsen bij:

• een gewricht dat rood, warm of gezwollen is
• koorts in combinatie met gewrichtspijn
• ochtendstijfheid die langer dan een uur aanhoudt
• een gewricht dat plotseling en hevig pijnlijk wordt
• klachten die langer dan zes weken aanhouden of verergeren
• nachtelijke pijn, onverklaard gewichtsverlies of algehele malaise

Deze signalen betekenen niet automatisch dat er iets ernstigs is, maar ze verdienen een beoordeling zodat een ontsteking of andere aandoening op tijd wordt herkend.

Veelgestelde vragen

Is gewrichtspijn een normale overgangsklacht? Ja, gewrichts- en spierklachten horen bij de bekende klachten van de overgang, ook al worden ze in de zorg nog vaak over het hoofd gezien. Normaal betekent alleen niet dat je er zomaar mee hoeft te leven.

Gaat het vanzelf over? Bij een deel van de vrouwen nemen de klachten af als het lichaam zich aanpast, maar dat is niet bij iedereen zo. Bewegen, gewicht en waar passend hormonale behandeling kunnen het verloop gunstig beinvloeden.

Maakt sporten mijn gewrichtspijn erger? Meestal niet, integendeel. Rustig opgebouwde beweging en krachttraining verminderen pijn en stijfheid op termijn. Voel je een gewricht dat warm of gezwollen is, overleg dan eerst met een arts.

Welke supplementen helpen tegen gewrichtspijn? Er is geen supplement dat gewrichtspijn wegneemt. Vitamine D bij een aangetoond tekort en mogelijk omega-3 kunnen bijdragen, maar meet eerst en stem het af met een arts.

Kan hormoontherapie mijn gewrichtspijn wegnemen? Het kan bij een deel van de vrouwen bijdragen aan minder pijn, maar het neemt de klachten niet gegarandeerd weg. Of het passend is, hangt af van je persoonlijke situatie en bespreek je met een arts.

Bronnen

• Wright VJ, e.a. The musculoskeletal syndrome of menopause. Climacteric, 2024. tandfonline.com
• Chlebowski RT, e.a. Estrogen alone and joint symptoms in the Women's Health Initiative randomized trial. Menopause, 2013. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Thuisarts.nl. Ik heb artrose in mijn knie. thuisarts.nl
• NHG-Standaard Artritis. Nederlands Huisartsen Genootschap. richtlijnen.nhg.org

Deze informatie is bedoeld als educatieve informatiebron en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Bij klachten of vragen over je persoonlijke situatie raden wij je aan een arts te raadplegen.