Spierpijn in de overgang: oorzaken en verlichting

Spierpijn en stijve, gevoelige spieren horen bij de klachten die veel vrouwen in de overgang ervaren. De belangrijkste oorzaak is de daling van oestrogeen: dit hormoon speelt een rol bij het remmen van ontstekingen, bij spierherstel en bij het behoud van spiermassa. Als het niveau schommelt en daalt, worden spieren gevoeliger, herstellen ze trager en neemt de spiermassa geleidelijk af. In de meeste gevallen zijn de klachten goed te verlichten met beweging, voldoende eiwit en aandacht voor slaap en vitamine D.

Kort samengevat

• Oestrogeen helpt ontstekingen te remmen en spierweefsel te herstellen. Bij een daling worden spieren gevoeliger en herstellen ze langzamer.
• Spier- en gewrichtsklachten komen veel voor in de overgang. In onderzoek rapporteert meer dan 70 procent van de vrouwen dit soort klachten.
• Spierpijn (diffuus in de spieren) is niet hetzelfde als gewrichtspijn (in of rond een gewricht), maar ze komen vaak samen voor.
• Krachttraining en voldoende eiwit zijn in de praktijk de best onderbouwde aanpak. Slaap, stress en een vitamine D-tekort spelen mee.
• Bij aanhoudende, eenzijdige of heftige pijn, of bij zwelling, koorts of krachtverlies, is onderzoek door een arts nodig.

Waarom veroorzaakt de overgang spierpijn?

De kern is de daling van oestradiol, de belangrijkste vorm van oestrogeen. Dit hormoon werkt niet alleen op je voortplanting, maar ook op spieren, pezen, kraakbeen en botten. Er zitten oestrogeenreceptoren in al deze weefsels, en daarom kan een daling op meerdere plekken tegelijk voelbaar zijn. Veel vrouwen beschrijven de pijn daarom als verspreid over het lichaam en niet in een enkele spier.

Oestrogeen helpt ontstekingsreacties te reguleren. Als het niveau daalt, verschuift het lichaam naar een iets meer ontstekingsgevoelige toestand, met een hogere activiteit van stofjes zoals IL-6 en TNF-alfa. Dat kan de drempel voor spier- en gewrichtspijn verlagen. Daarnaast stimuleert oestrogeen de aanmaak van collageen, dat pezen en bindweefsel stevig en soepel houdt, en ondersteunt het het herstel van spierweefsel na inspanning.

Tegelijk verandert je spiermassa. Vanaf de perimenopauze kan spiermassa sneller afnemen, en oestrogeentekort lijkt dit proces (sarcopenie) te versnellen. In onderzoek verliezen sommige vrouwen rond de overgang een aanzienlijk deel van hun spiermassa. Minder spiermassa betekent dat dagelijkse belasting zwaarder aankomt, wat pijn en stijfheid kan versterken. Wij benoemen hierbij eerlijk dat de NHG-standaard De overgang aangeeft dat het bewijs voor een direct verband tussen de overgang en spier- en gewrichtsklachten nog beperkt is. De klachten zijn herkenbaar en veelvoorkomend, maar het onderzoek is nog niet uitgekristalliseerd.

Wat is het verschil tussen spierpijn en gewrichtspijn?

Spierpijn zit in de spier zelf. Je voelt een zeurend, vermoeid of gevoelig gevoel, vaak in grotere spiergroepen zoals bovenbenen, schouders, nek en rug, en soms stijfheid na rust. Gewrichtspijn (arthralgie) zit juist in of rond een gewricht, vaker in de kleinere gewrichten zoals de handen, en gaat vaker gepaard met ochtendstijfheid. In de praktijk lopen beide door elkaar, omdat dezelfde hormonale verschuiving op spieren en gewrichten inwerkt. Het onderscheid is vooral nuttig om te bepalen wat je aanpak wordt: spierklachten reageren doorgaans goed op opbouwende beweging en kracht, terwijl aanhoudende, gezwollen of warme gewrichten om extra onderzoek vragen.

Waarom slaap, stress en vitamine D je spierpijn kunnen versterken

Spierpijn in de overgang staat zelden op zichzelf. Slecht slapen betekent minder herstel, want juist tijdens de diepe slaap herstelt spierweefsel. Wie slecht slaapt in de overgang merkt vaak dat spieren de volgende dag stijver en gevoeliger aanvoelen. Ook langdurige stress speelt mee: een hoog cortisolniveau werkt spierafbraak in de hand en houdt de pijndrempel laag.

Een vitamine D-tekort is een aparte, veelvoorkomende oorzaak van spierpijn en spierzwakte die los staat van de hormonen, maar in dezelfde levensfase vaak voorkomt. Bij een duidelijk tekort kan aanvulling de spierfunctie verbeteren. Daarom is een vitamine D-controle een logische eerste stap bij aanhoudende spierklachten.

Herken je jezelf in deze klachten? Spierpijn is vaak een van de puzzelstukken van de overgang, en het kan helpen om het hele plaatje te zien. In onze gratis gids leggen we uit hoe de verschillende klachten samenhangen. Download de gratis gids →

Wat helpt tegen spierpijn in de overgang?

De meest onderbouwde aanpak is krachttraining in combinatie met voldoende eiwit. Krachttraining is de effectiefste manier om spiermassa en spierkracht op peil te houden of op te bouwen, en dat vermindert de belasting op je spieren in het dagelijks leven. Bouw rustig op, twee tot drie keer per week, en geef je spieren tijd om te herstellen. Eiwit is daarbij de bouwsteen: verspreid je eiwitinname over de dag, zodat je spieren steeds materiaal hebben om mee te herstellen.

Blijf daarnaast in beweging, ook op dagen dat je stijf bent. Rustige beweging zoals wandelen, fietsen of zwemmen houdt spieren soepel en doorbloed. Zoek een balans tussen warmte en rust: een warme douche, een warmtekussen of een warm bad kan stijve spieren verlichten, terwijl volledige rust juist stijfheid in de hand werkt. Laat bij aanhoudende klachten je vitamine D-waarde controleren en vul aan als er een tekort is.

Bij sommige vrouwen maken spier- en gewrichtsklachten deel uit van een breder klachtenpatroon met bijvoorbeeld opvliegers, slecht slapen en stemmingsklachten. In de praktijk zien wij dat een behandeling met bio-identieke hormonen dan kan bijdragen aan verlichting van het geheel, als onderdeel van een breder traject. Het bewijs specifiek voor spierpijn is beperkt, en hormoontherapie is geen middel dat klachten geneest. Bij Menovia vormen bio-identieke hormonen de kern van de behandeling en is leefstijl een belangrijke aanvulling, met kracht, eiwit en herstel als vaste onderdelen.

Wanneer naar de (huis)arts?

Spierpijn in de overgang is meestal onschuldig, maar niet elke pijn hoort bij de hormonen. Neem contact op met je huisarts als een of meer van de volgende dingen spelen:

• Pijn of zwelling in een enkel gewricht dat warm of rood is.
• Duidelijk krachtverlies, uitval of gevoelloosheid in een arm of been.
• Pijn met koorts, onbedoeld gewichtsverlies of nachtelijk zweten dat nieuw of anders is.
• Aanhoudende pijn die na enkele weken niet vermindert of steeds erger wordt.
• Spierpijn die begon na het starten van een nieuw medicijn, zoals een cholesterolverlager.

Deze klachten kunnen wijzen op iets anders dan de overgang, en verdienen gericht onderzoek. Twijfel je? Dan is een consult altijd verstandig.

Veelgestelde vragen

Gaat spierpijn in de overgang vanzelf over? Voor veel vrouwen worden de klachten na verloop van tijd minder, maar dat verloopt per persoon anders. Beweging, kracht en herstel maken een merkbaar verschil en zijn vrijwel altijd zinvol.

Kan ik blijven sporten met spierpijn? Ja, rustige beweging is juist goed. Vermijd alleen scherpe of eenzijdige pijn en bouw de belasting geleidelijk op. Volledige rust maakt spieren vaak stijver.

Helpt hormoontherapie tegen spierpijn? Wanneer spierklachten deel uitmaken van een breder klachtenpatroon, kan een behandeling bijdragen aan verlichting van het geheel. Het bewijs specifiek voor spierpijn is beperkt, en het is geen garantie.

Wat is het verschil met fibromyalgie? Fibromyalgie geeft langdurige, wijdverspreide pijn en gevoeligheid door het hele lichaam en is een aparte diagnose. Als je pijn heftig, blijvend of ongewoon is, laat het dan door een arts beoordelen.

Welke voeding helpt bij spierbehoud? Voldoende eiwit verspreid over de dag is het belangrijkst, samen met genoeg vitamine D en beweging. Een eenzijdig dieet werkt spierafbraak juist in de hand.

Bronnen

• Wright VJ, Schwartzman JD, Itinoche R, et al. The musculoskeletal syndrome of menopause. Climacteric, 2024. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Geraci A, Calvani R, Ferri E, et al. Role of exercise in estrogen deficiency-induced sarcopenia. PMC, 2022. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Mendez-Sanchez L, et al. Muscle and Bone Health in Postmenopausal Women: Role of Protein and Vitamin D Supplementation Combined with Exercise Training. Nutrients, PMC. ncbi.nlm.nih.gov
• Uwitonze AM, et al. Vitamin D Deficiency in Older Patients: Problems of Sarcopenia, Drug Interactions, Management in Deficiency. PMC. ncbi.nlm.nih.gov
• NHG-Standaard De overgang (M73). Nederlands Huisartsen Genootschap. richtlijnen.nhg.org
• Thuisarts.nl. Ik wil goed omgaan met klachten door de overgang. thuisarts.nl

Deze informatie is bedoeld als educatieve informatiebron en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Bij klachten of vragen over je persoonlijke situatie raden wij je aan een arts te raadplegen.