Testosteron Vrouwen Overgang: Libido, Energie en Behandeling

Als het over hormonen en de overgang gaat, hoor je bijna altijd over oestrogeen en progesteron. Testosteron blijft onderbelicht, terwijl vrouwen dit hormoon ook aanmaken. Tegelijk is de onderbouwing smaller dan de hype soms doet vermoeden. Dit artikel zet op een rij wat testosteron bij vrouwen wél en niet doet.

Kort samengevat

Ja, vrouwen maken zelf testosteron aan, in de eierstokken en de bijnieren, en de spiegel daalt geleidelijk vanaf ongeveer je dertigste. De best onderbouwde toepassing van testosterontherapie is een zorgvuldig vastgestelde, aanhoudend lage seksuele behoefte na de menopauze (Menopause Society, 2024). Voor vermoeidheid, hersenmist, stemming of spiermassa is testosteron niet onderbouwd als behandeling. In Nederland is testosteron voor vrouwen niet geregistreerd en wordt het niet vergoed. Of het passend is, is een individuele medische afweging op basis van klachten, voorgeschiedenis en bloedwaarden (totaal én vrij testosteron, plus SHBG).

Hebben vrouwen ook testosteron?

Ja. De naam suggereert een mannenhormoon, maar testosteron is ook een vrouwenhormoon. Vrouwen maken het aan in de eierstokken en de bijnieren, in lagere hoeveelheden dan mannen. Het speelt bij vrouwen een rol bij onder meer seksueel verlangen en draagt, naast oestrogeen, bij aan het behoud van botmassa. Andere mogelijke rollen (energie, concentratie, stemming, spierkracht) worden onderzocht, maar zijn niet sterk genoeg onderbouwd om als behandeldoel te gelden.

Waar wordt testosteron aangemaakt en wanneer daalt het?

Testosteron wordt bij vrouwen geproduceerd in de eierstokken en de bijnieren. Anders dan oestrogeen en progesteron, die rond de menopauze relatief snel dalen, daalt testosteron geleidelijk al vanaf ongeveer je dertigste. Rond de menopauze ligt de spiegel gemiddeld lager dan op jonge volwassen leeftijd. Dat verklaart waarom sommige vrouwen al jaren vóór de menopauze veranderingen merken.

Wanneer kan testosteron worden overwogen?

Een daling in seksueel verlangen kan veel oorzaken hebben: slaapproblemen, pijn bij seks, vaginale droogheid, stemming, relationele factoren, medicatie en lichamelijke aandoeningen. Een laag libido is daarom niet automatisch een aanwijzing voor testosteron. De Menopause Society noemt in haar voorlichting (2024) testosterontherapie onderbouwd voor geselecteerde postmenopauzale vrouwen met een zorgvuldig vastgestelde hypoactieve seksuele-begeertestoornis, nadat andere oorzaken zijn beoordeeld. Bij Menovia brengt een BIG-geregistreerde arts eerst het volledige klachtenpatroon in kaart voordat testosteron ter sprake komt.

Wanneer is het zinvol om testosteron toe te voegen aan hormoontherapie?

Alleen bij een aanhoudend laag seksueel verlangen dat als belastend wordt ervaren (hypoactieve seksuele-begeertestoornis, HSDD), bij vrouwen die al oestrogeen gebruiken en zo nodig progesteron, en bij wie andere oorzaken zijn beoordeeld en uitgesloten. Dat is de enige toepassing waarvoor de internationale consensus testosteron ondersteunt. De Global Consensus Position Statement on the Use of Testosterone Therapy for Women concludeert dat het beschikbare bewijs testosteron alleen onderbouwt bij een zorgvuldig vastgestelde HSDD na de menopauze, en niet voor andere klachten of aandoeningen.

In de praktijk betekent dit dat testosteron geen losstaande behandeling is, maar soms een aanvulling op een bestaande hormoonbehandeling. Eerst wordt de basis op orde gebracht met oestrogeen, en met progesteron als je een baarmoeder hebt. Pas als het verlangen dan aanhoudend laag blijft en andere oorzaken zoals slaap, pijn bij seks, stemming, relationele factoren en medicatie zijn beoordeeld, kan een arts testosteron overwegen. Voor energie, spiermassa, stemming of botten is toevoegen van testosteron niet onderbouwd, en die verwachting kunnen we op basis van het huidige bewijs niet waarmaken.

Als toevoegen passend lijkt, wordt testosteron gebruikt in een lage, bij vrouwen passende (fysiologische) dosering. In Nederland gebeurt dit off-label en altijd onder begeleiding van een arts, met controle van je klachten en bloedwaarden. Of toevoegen zinvol is, blijft een individuele medische afweging binnen je traject, samen met je arts.

Wat testosteron níet doet (volgens het huidige bewijs)

Testosteron is geen algemene oplossing voor vermoeidheid, hersenmist, stemmingsklachten, gewichtstoename of spierverlies in de overgang. De Menopause Society ondersteunt testosteron niet voor deze klachten. Die klachten hebben vaak andere oorzaken, waaronder slaap, schildklierfunctie, glucosehuishouding en tekorten aan bijvoorbeeld vitamine D of B12, die bij Menovia in het bloedonderzoek worden meegewogen. Een hormoonbehandeling moet passen bij de klacht die je wilt behandelen.

Benieuwd naar de rol van testosteron in de overgang? De gratis gids geeft je een bredere kijk op je hormonen en klachten. Download de gratis gids →

Hoe wordt testosteron gemeten?

Via bloedonderzoek, met nuance. Totaal testosteron geeft een eerste beeld, maar vrij testosteron is klinisch relevanter: dat is het deel dat biologisch actief is. SHBG (Sex Hormone Binding Globulin) bindt testosteron en maakt het inactief; een hoog SHBG kan betekenen dat er weinig vrij testosteron beschikbaar is terwijl het totaal normaal lijkt. Bij Menovia meten we daarom totaal testosteron, vrij testosteron én SHBG. Bloedwaarden zijn één onderdeel van de beoordeling, naast klachten en voorgeschiedenis. Meer over wat we meten.

Kun je testosteron zelf verhogen?

Testosteron “verhogen” is geen doe-het-zelf-project. Er zijn geen supplementen die betrouwbaar de testosteronspiegel bij vrouwen verhogen, en zelf doseren is niet veilig. Een gezonde leefstijl (voldoende slaap, krachttraining, stressregulatie) ondersteunt je algehele hormonale gezondheid, maar is iets anders dan een medische testosteronbehandeling. Als een behandeling passend is, gebeurt dat alleen op recept en onder begeleiding van een arts.

Toediening en monitoring

Wanneer een arts testosteron passend acht, werkt Menovia met bio-identiek testosteron in een lage, op de vrouw afgestemde dosering, meestal als crème op de huid. Een crème laat zich preciezer doseren dan een gel, wat belangrijk is omdat de juiste dosering sterk per vrouw verschilt. Tijdens een traject is er maandelijks contact met een arts, wordt de MRS-vragenlijst vooraf ingevuld en wordt het bloedonderzoek iedere 12 weken herhaald, zodat klachten, mogelijke bijwerkingen en waarden samen worden besproken. Verander de dosering niet zelf; overleg bij nieuwe klachten of twijfel met je arts.

Registratie en vergoeding

Testosteron voor vrouwen is in Nederland niet geregistreerd. Wanneer een arts het toch passend acht, gebeurt dit via een persoonlijk voorschrift en een magistrale (op maat bereide) toediening. Magistrale medicatie, DHEA en testosteron voor vrouwen worden niet vergoed, ook niet wanneer een aanvullende verzekering sinds mei 2026 een deel van de consulten vergoedt.

Veelgestelde vragen

Hebben vrouwen testosteron? Ja, aangemaakt in de eierstokken en bijnieren, in lagere hoeveelheden dan bij mannen.

Helpt testosteron tegen vermoeidheid of hersenmist? Dat is niet onderbouwd. De evidence beperkt zich tot zorgvuldig vastgestelde lage seksuele behoefte na de menopauze.

Is testosteron voor vrouwen in Nederland geregistreerd of vergoed? Nee, op beide punten. Het kan alleen via een individueel, magistraal voorschrift en valt buiten de vergoeding.

Testosteron als crème of gel? Bij Menovia een crème, omdat die zich preciezer laat doseren.

Moet ik al hormoontherapie gebruiken voordat testosteron wordt toegevoegd? Meestal wel. Testosteron wordt overwogen als aanvulling bij een aanhoudend laag libido nadat de basis met oestrogeen, en zo nodig progesteron, op orde is en andere oorzaken zijn beoordeeld.

Samenvatting

Testosteron is ook een vrouwenhormoon en daalt geleidelijk vanaf je dertigste. De onderbouwde toepassing is beperkt tot een zorgvuldig vastgestelde lage seksuele behoefte na de menopauze; voor energie, hersenmist, stemming of spiermassa is het niet onderbouwd. Het is in Nederland niet geregistreerd en niet vergoed. Of testosteron passend is, bepaalt een arts op basis van je klachten, voorgeschiedenis en bloedwaarden, als onderdeel van een breder behandelplan.

Deze informatie is bedoeld als educatieve informatiebron en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Bij klachten of vragen over je persoonlijke situatie raden wij je aan een arts te raadplegen.