De overgang bespreken met je huisarts

Ja, je huisarts is een logische eerste stap bij overgangsklachten. De overgang wordt in Nederland meestal vastgesteld op basis van je klachten en het verloop van je menstruatie, niet met een bloedtest. Je huisarts kan advies geven, indien nodig een behandeling starten of je doorverwijzen. Je haalt meer uit het gesprek als je je goed voorbereidt: houd een klachtendagboek bij, schrijf je vragen op en vraag om wat extra tijd.

Kort samengevat

• De overgang is een klinische diagnose. Je huisarts kijkt naar je klachtenpatroon en je cyclus, niet naar een enkele hormoonwaarde.
• Een FSH-bepaling wordt in de NHG-standaard niet aanbevolen, omdat de waarde sterk schommelt. Een uitslag dat 'je bloed goed is' sluit de overgang dus niet uit.
• Bereid je voor met een klachtendagboek van 2 tot 4 weken en 3 tot 5 concrete vragen, en vraag vooraf om een dubbele afspraak.
• Voel je je niet gehoord? Je mag doorvragen, om uitleg vragen of vragen om een verwijzing of second opinion.
• Je huisarts kan met bloedonderzoek een schildklierprobleem uitsluiten, omdat dat vergelijkbare klachten kan geven.

Kan je huisarts de overgang vaststellen en behandelen?

Ja. Voor huisartsen bestaat de NHG-standaard 'De overgang', die beschrijft hoe zij overgangsklachten herkennen, uitleg geven en behandelen. Je huisarts stelt de diagnose op basis van je leeftijd, je klachten en het verloop van je menstruatie. Daar is meestal geen aanvullend onderzoek voor nodig.

Je huisarts kan je adviseren over leefstijl, en kan bij hinderlijke klachten zelf hormoontherapie voorschrijven of je verwijzen naar een gynaecoloog of gespecialiseerde overgangszorg. Een goed voorbereid gesprek helpt je huisarts om jouw overgangsklachten sneller in het juiste kader te plaatsen.

Hoe bereid je het gesprek met je huisarts voor?

Een gewoon consult is vaak kort, ongeveer tien minuten. Dat is weinig tijd om jaren aan hormonale verandering te bespreken. Met een korte, concrete voorbereiding stuur je het gesprek en voorkom je dat je met een half antwoord naar buiten loopt.

• Houd 2 tot 4 weken een klachtendagboek bij. Noteer dagelijks je belangrijkste klachten (opvliegers, nachtzweten, slaap, stemming, hartkloppingen) en hoe heftig ze zijn op een schaal van 1 tot 10.
• Schrijf de datum van je laatste menstruatie en eventuele cyclusveranderingen op.
• Zet 3 tot 5 concrete vragen op papier of in je telefoon. Bijvoorbeeld: kunnen mijn hartkloppingen door de overgang komen, of moet de schildklier eerst uitgesloten worden?
• Neem eerdere bloeduitslagen mee als je die hebt.
• Bel de praktijk en vraag om een dubbele afspraak of een gesprek van 20 minuten voor overgangsklachten.

Een veelgemaakte fout is wachten tot vlak voor de afspraak. Twee dagen aan gegevens laat geen patroon zien. Een andere is aannemen dat je te jong bent: de perimenopauze kan al vanaf begin veertig beginnen, en soms eerder.

Wil je goed voorbereid het gesprek in? Een breder overzicht van wat er in de overgang speelt kan je helpen om gerichter vragen te stellen aan je huisarts. Download de gratis gids →

Zijn bloedtesten nodig om de overgang vast te stellen?

Meestal niet. De NHG-standaard raadt het bepalen van FSH, LH en oestradiol af, omdat deze waarden geen aanvullende waarde hebben voor de diagnose. Vooral in de perimenopauze schommelt FSH sterk, waardoor een enkele meting normaal kan zijn terwijl je wel degelijk in de overgang zit.

Dat is belangrijk om te weten: als je huisarts zegt dat 'je bloed goed is', betekent dat niet dat je klachten niet door de overgang komen. De diagnose leunt op je verhaal en je cyclus, niet op een getal.

Wel kan je huisarts gericht andere oorzaken uitsluiten. Een schildklierprobleem geeft bijvoorbeeld vergelijkbare klachten zoals hartkloppingen en vermoeidheid. Daarvoor kan de TSH-waarde worden bepaald, waarbij een uitslag buiten de normaalwaarden (ongeveer 0,4 tot 4,0 mU/l) op de schildklier wijst. Lees meer over de rol van de schildklier tijdens de overgang.

Wat als je huisarts terughoudend is over hormoontherapie?

Sommige huisartsen zijn voorzichtig met hormoontherapie vanwege oudere onderzoeken. De bekende WHI-studie onderzocht vooral vrouwen met een gemiddelde leeftijd van 63 jaar die geconjugeerd paardenoestrogeen met een synthetisch progestageen (MPA) gebruikten. Dat is iets anders dan bio-identieke hormonen bij vrouwen rond de overgang zelf.

Latere gegevens nuanceren het beeld. In een groot Frans cohortonderzoek (E3N) was het borstkankerrisico wel verhoogd bij synthetische progestagenen, maar niet significant bij gemicroniseerd (bio-identiek) progesteron in combinatie met oestrogeen. Dit betekent niet dat hormoontherapie zonder risico is. Het laat zien dat het type hormoon, de leeftijd en de toedieningsvorm uitmaken. Vraag je huisarts hier gerust naar door.

Wat als je je niet gehoord voelt?

Veel vrouwen ervaren dat hun klachten worden afgedaan als iets dat 'erbij hoort'. Dat gevoel is herkenbaar en terecht frustrerend. Tegelijk is het zelden onwil: een kort consult en de overlap met andere aandoeningen maken het lastig om de overgang meteen te herkennen. Lees waarom vrouwen zich vaak niet gehoord voelen in de overgang.

Voel je je niet serieus genomen, dan mag je doorvragen. Vraag concreet welke oorzaken zijn overwogen en waarom verder onderzoek niet nodig is. Je kunt ook vragen om een verwijzing naar een gynaecoloog of gespecialiseerde overgangszorg, of om een second opinion. Doorvragen is geen lastig doen, het hoort bij gedeelde besluitvorming.

Is de wachttijd lang of past een fysieke afspraak slecht in je week, dan kiezen sommige vrouwen voor een online overgangskliniek als tussenstap. Bij Menovia werken wij met BIG-geregistreerde artsen en consulenten, die je klachten in kaart brengen en samen met jou een onderbouwd plan opstellen.

Wanneer naar de (huis)arts?

Neem in deze situaties altijd contact op met je huisarts, ook los van een gepland overgangsgesprek:

• Bloedverlies nadat je menstruatie een jaar of langer is weggebleven.
• Hevig, langdurig of onregelmatig bloedverlies, of bloedverlies na het vrijen.
• Klachten die passen bij de overgang terwijl je jonger bent dan 40 jaar, want dan kan er sprake zijn van een vroege overgang.
• Somberheid, angst of gedachten die je dagelijks leven belemmeren.
• Ernstige hartkloppingen, pijn op de borst of kortademigheid. Bel bij acute, hevige klachten direct 112.

Veelgestelde vragen

Hoe bereid ik het gesprek met mijn huisarts over de overgang voor? Houd 2 tot 4 weken een klachtendagboek bij en schrijf 3 tot 5 concrete vragen op. Neem eerdere bloedwaarden mee als je die hebt en vraag vooraf om een dubbele afspraak.

Heb ik een bloedtest nodig om te weten of ik in de overgang ben? Meestal niet. De diagnose is klinisch, op basis van je klachten en je cyclus. Een FSH-bepaling wordt afgeraden omdat de waarde te sterk schommelt om betrouwbaar te zijn.

Wat als mijn huisarts mijn klachten niet serieus neemt? Vraag welke oorzaken zijn overwogen en waarom verder onderzoek niet nodig is. Je mag doorvragen en om een verwijzing naar een gynaecoloog of gespecialiseerde overgangszorg vragen, of om een second opinion.

Kan mijn huisarts hormoontherapie voorschrijven of me doorverwijzen? Ja. Je huisarts kan bij hinderlijke klachten zelf hormoontherapie voorschrijven en kan je verwijzen naar een gynaecoloog of gespecialiseerde overgangszorg, bijvoorbeeld bij lange wachttijden of hardnekkige klachten.

Wat is het verschil tussen perimenopauze en menopauze? De perimenopauze is de fase met onregelmatige cycli die aan de menopauze voorafgaat. De menopauze is het punt 12 maanden na je laatste menstruatie. Dit onderscheid bepaalt mede hoe je huisarts je klachten interpreteert.

Bronnen

• Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang. richtlijnen.nhg.org
• Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang. thuisarts.nl
• Rossouw JE, et al. Risks and Benefits of Estrogen Plus Progestin in Healthy Postmenopausal Women (WHI). JAMA, 2002. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Fournier A, et al. Breast cancer risk in relation to different types of hormone replacement therapy in the E3N-EPIC cohort. Int J Cancer, 2005. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Berendsen A, et al. Hoe lang duurt de overgang gemiddeld. menovia.nl

Deze informatie is bedoeld als educatieve informatiebron en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Bij klachten of vragen over je persoonlijke situatie raden wij je aan een arts te raadplegen.