Hormoontherapie en trombose: wat je moet weten

Verhoogt hormoontherapie in de overgang je risico op trombose? Het eerlijke antwoord is dat dit sterk afhangt van de manier waarop je het oestrogeen krijgt. Oestrogeen in tabletvorm gaat eerst door de lever en kan het risico op veneuze trombose licht verhogen. Oestrogeen via de huid, als gel of pleister, omzeilt die eerste leverpassage grotendeels en is bij de gebruikelijke overgangsdoseringen niet in verband gebracht met een duidelijk verhoogd tromboserisico. Daarom kiezen wij bij Menovia standaard voor de transdermale route, zeker als je extra risicofactoren hebt.

Kort samengevat

• Trombose is een bloedstolsel in een ader, meestal in het onderbeen (een trombosebeen). Een losgeraakt stolsel kan in de long terechtkomen en een longembolie geven.
• De toedieningsvorm bepaalt het risico: oestrogeen via tabletten kan het risico licht verhogen, oestrogeen via de huid (gel of pleister) in onderzoek niet significant.
• Ook het type progestageen speelt mee: micro-geniseerd (bio-identiek) progesteron lijkt in onderzoek geen extra tromboserisico te geven.
• Persoonlijke risicofactoren zoals een eerdere trombose, een erfelijke stollingsafwijking, overgewicht, roken of langdurige immobiliteit vragen om een individuele afweging door een arts.
• Bij een eenzijdig dik, pijnlijk en warm onderbeen of plotselinge kortademigheid: neem direct contact op met een arts of bel 112.

Wat is trombose precies?

Trombose betekent dat er een bloedstolsel ontstaat in een bloedvat. Bij veneuze trombose zit dat stolsel in een ader, meestal diep in het onderbeen. Dat noemen we een diepveneuze trombose of trombosebeen. Je herkent het vaak aan een onderbeen dat eenzijdig dik, warm, pijnlijk en roder of donkerder is dan normaal.

Het gevaar zit in wat er daarna kan gebeuren. Raakt een deel van het stolsel los, dan kan het met de bloedstroom naar de longen reizen. Daar kan het een bloedvat afsluiten, een longembolie. Dat kan zich uiten in kortademigheid, pijn bij het ademen, bloed ophoesten of flauwvallen. Een longembolie is een spoedsituatie.

Waarom maakt de toedieningsvorm zoveel verschil?

Het verschil zit in de route die het oestrogeen door je lichaam aflegt. Slik je oestrogeen als tablet, dan komt het eerst in hoge concentratie langs de lever. Die eerste leverpassage stimuleert de aanmaak van bepaalde stollingsfactoren, waardoor je bloed iets sneller stolt. Zo kan orale hormoontherapie het risico op veneuze trombose licht verhogen. NICE beschrijft voor orale oestrogenen een ongeveer anderhalf tot drie keer hoger risico ten opzichte van de uitgangssituatie.

Bij oestrogeen via de huid, als gel of pleister, wordt het oestrogeen direct in het bloed opgenomen en wordt die eerste leverpassage grotendeels omzeild. Daardoor heeft de transdermale route veel minder invloed op de stolling. In de Franse ESTHER-studie was transdermaal oestrogeen niet geassocieerd met een verhoogd tromboserisico, terwijl oraal oestrogeen dat wel was (Canonico et al., Circulation). Belangrijk om te benoemen: het absolute risico op trombose in deze leeftijdsgroep is laag, dus ook een relatieve toename betekent voor de meeste vrouwen nog steeds een klein absoluut risico.

Dit verschil is precies de reden dat richtlijnen de transdermale route aanraden voor vrouwen met een verhoogd risico op trombose. Wil je de vormen naast elkaar zien, lees dan oestrogeen als gel of pleister: wat is het verschil.

Twijfel je of hormoontherapie bij jouw situatie past? In onze gratis gids leggen we rustig uit hoe de overgang, je klachten en je gezondheid samenhangen, zodat je een beter geinformeerd gesprek met een arts kunt voeren. Download de gratis gids →

Speelt het type progestageen ook een rol?

Als je nog een baarmoeder hebt, hoort er bij oestrogeen ook een progestageen om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Ook hier lijkt de keuze uit te maken. Onderzoek wijst erop dat micro-geniseerd progesteron, de bio-identieke vorm, geen duidelijk extra tromboserisico geeft. In de ESTHER-studie was de combinatie van transdermaal oestrogeen met micro-geniseerd progesteron niet geassocieerd met een verhoogd risico.

Bij sommige synthetische progestagenen is het beeld minder gunstig en zijn er aanwijzingen voor een hoger risico. Het bewijs hiervoor is nog niet volledig, dus wij trekken hier geen harde conclusies. Wel is dit een van de redenen dat wij in de praktijk werken met bio-identieke hormonen als kern van de behandeling, met leefstijl als aanvulling.

Welke persoonlijke risicofactoren tellen mee?

Het tromboserisico is nooit alleen een kwestie van de behandeling. Je persoonlijke situatie weegt minstens zo zwaar. Factoren die het risico verhogen zijn onder meer:

• een eerdere trombose of longembolie;
• een erfelijke stollingsafwijking (trombofilie) of trombose in de naaste familie;
• overgewicht, met name een BMI boven de 30;
• roken;
• langdurige immobiliteit, bijvoorbeeld na een operatie of tijdens een lange reis.

Heb je een of meer van deze factoren, dan betekent dat niet automatisch dat hormoontherapie niet kan. Het betekent wel dat een zorgvuldige, individuele afweging nodig is. Bij een sterk verhoogd risico, zoals een eerdere trombose of een bekende erfelijke stollingsafwijking, adviseert NICE eerst beoordeling door een specialist voordat je met hormoontherapie start.

Hoe gaat Menovia hiermee om?

Bij Menovia begint elk traject met een uitgebreide intake en bloedonderzoek, zodat wij jouw klachten en gezondheid goed in beeld hebben. Wij bespreken je persoonlijke risicofactoren, waaronder je stollingsgeschiedenis en die van je familie. Op basis daarvan maken onze BIG-geregistreerde artsen samen met jou een afweging.

In de praktijk kiezen wij daarom vaak voor oestrogeen via de huid, omdat die route de stolling het minst beinvloedt. Is er sprake van een sterk verhoogd risico, dan verwijzen wij of schakelen wij eerst aanvullend advies in. Meer over wat je verder kunt verwachten lees je bij bijwerkingen van hormoontherapie in de overgang en over je bloedvaten bij de overgang en je hart- en vaatgezondheid.

Wanneer naar de (huis)arts?

Sommige klachten vragen om snel handelen. Neem direct contact op met je huisarts of de huisartsenpost bij tekenen van een trombosebeen: een onderbeen dat eenzijdig dik, warm, pijnlijk en verkleurd is.

Bel 112 of de huisartsenspoedpost bij tekenen van een longembolie: plotselinge kortademigheid, pijn bij het ademen, pijn op de borst, bloed ophoesten of (dreigend) flauwvallen. Twijfel je of je klachten hiermee te maken hebben? Vraag dan altijd medisch advies. Het is beter een keer te veel te bellen dan te laat.

Veelgestelde vragen

Mag ik hormoontherapie gebruiken als ik ooit trombose heb gehad? Dat vraagt om een individuele afweging door een arts. Een eerdere trombose is geen automatische reden om af te zien van behandeling, maar er is extra voorzichtigheid nodig en vaak wordt dan de transdermale route en zo nodig aanvullend specialistisch advies overwogen.

Verhoogt oestrogeen via de huid het risico op trombose? In onderzoek is transdermaal oestrogeen bij de gebruikelijke doseringen niet in verband gebracht met een duidelijk verhoogd risico. Geen enkele behandeling is echter zonder afweging, daarom kijken wij altijd naar jouw persoonlijke situatie.

Is bio-identiek progesteron gunstiger voor de stolling? Onderzoek wijst erop dat micro-geniseerd progesteron geen duidelijk extra tromboserisico geeft. Het bewijs is nog beperkt, dus wij presenteren dit als een aanwijzing en niet als een garantie.

Wat als ik rook of overgewicht heb? Dat zijn extra risicofactoren die meewegen in de afweging. Ze sluiten hormoontherapie niet per se uit, maar maken een zorgvuldige beoordeling en vaak een voorkeur voor de transdermale route belangrijker.

Moet ik voor de start bloedonderzoek doen? Bij Menovia hoort bloedonderzoek standaard bij de intake. Zo brengen wij samen met jou je gezondheid in beeld voordat er een keuze wordt gemaakt.

Bronnen

• National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management (NG23). nice.org.uk
• Canonico M, et al. Hormone Therapy and Venous Thromboembolism Among Postmenopausal Women (ESTHER-studie). Circulation, 2007. ahajournals.org
• Thuisarts.nl. Ik denk dat ik een trombosebeen heb. thuisarts.nl
• Thuisarts.nl. Heb ik een longembolie? thuisarts.nl

Deze informatie is bedoeld als educatieve informatiebron en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Bij klachten of vragen over je persoonlijke situatie raden wij je aan een arts te raadplegen.